Мадуро Гайананинг бир қисмини аннексия қилиш ҳақидаги фармонларни имзолади

Венесуэла раҳбари Николас Мадуро Гайананинг нефтга бой Эссекибо ҳудудини аннексия қилиш бўйича олтита фармонни имзолади. Қабул қилинган қарорлар қаторида Венесуэланинг янги харитасини ратификация қилиш ва мамлакатнинг 24-штати деб эълон қилинган ҳамда Гайана-Эссеквибо номини олган минтақанинг ягона раҳбарини тайинлаш ҳам бор, деб ёзади Венесуэланинг Ultimas Noticias газетаси 8 декабр, жума куни.

Бошқа фармонларда Эссекибо мудофааси бўйича Миллий комиссия, Гайана-Эссеквиба интеграциялашган мудофаа зонаси ва PDVSA - PDVSA Esequibo давлат нефт-газ компанияси, Гайананинг Венесуэла корпорацияси CVG - CVG Esequibo бўлинмаларини тузиш кўзда тутилган. 

Аннексия қилиш тўғрисидаги қарор Венесуэладаги референдум натижаларига кўра қабул қилинган — расмий маълумотларга кўра, сайловчиларнинг 95 фоиздан ортиғи Эссекибонинг аннексия қилинишини қўллаб-қувватлаган. Шу билан бирга, сайлов бўйича экспертлар ва оммавий ахборот воситалари референдумда сайловчиларнинг кам иштирок этгани ва натижалар сохталаштирилганини тахмин қилмоқда. Референдум якуний натижалари Венесуэла Марказий сайлов комиссияси томонидан эълон қилинмади. 

Гайана ҳукумати Эссекибодан воз кечиш ниятида эмас 

Мадуро венесуэлаликларни аннексияни танқид қилганларни «ҳар бир кўчада» қоралашга чақирди. «Хиёнатлар етарли, бешинчи колонна етарли», деди у. 

Аввалроқ Гайана президенти Ирфаан Али унинг ҳукумати аллақачон иттифоқчилар ва минтақавий шерикларга ҳарбий ёрдам сўраб мурожаат қилганини айтган эди. «Агар Венесуэла шу қадар ўйламасдан ҳаракат қилишда давом этса, минтақа жавоб беришга мажбур бўлади. Биз шундай қиляпмиз. Биз минтақавий жавоб тайёрлаяпмиз», деб тушунтирди Али.

На Венесуэла, на Гайана Эссекибо аҳолисининг фикрини сўрамади - минтақада 125 мингга яқин одам яшайди. Минтақанинг аннексия қилиниши Буюк Британия, Миллатлар ҳамдўстлиги, Кариб денгизи ҳамжамияти ва Америка давлатлари ташкилоти томонидан қораланди ҳамда Жанубий Америка умумий бозори (МЕРКОСУР) ҳам жавоб тайёрламоқда. АҚШ Гайанани қўллаб-қувватлади. Бразилия вазиятдан хавотир билдириб, Жанубий Америкада уруш бўлишини истамаслигини айтди ва музокараларда воситачилик қилишга тайёрлигини таъкидлади. Россия Мадуронинг Москвага ташрифи 2023 йил охиригача амалга оширилишини эълон қилди. 

Эссекибога эгалик билан боғлиқ баҳс 

Эссекибога эгалик қилиш ҳақидаги баҳс тахминан 200 йилдан бери давом этмоқда. Гап худди шу номдаги Эссекибо дарёсининг ғарбий қисмидаги умумий майдони 160 минг квадрат километр бўлган ҳудуд ҳақида бормоқда, у Гайана ҳудудининг тўртдан уч қисмини эгаллаган ва ҳозирда унинг назорати остида. 

Эссекибо асосан ўтиб бўлмайдиган ўрмондир, аммо нефт, олтин ва миснинг катта захираларига эга. Минтақага қизиқиш асосан қазилмаларга боғлиқ - 2019 йилда Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) Қатар ва Бирлашган Араб Амирликларидан кўп бўлган нефт захиралари туфайли Гайанани дунёдаги энг тез ривожланаётган иқтисодиёт деб атади. 

Венесуэла ва Эссекибо ўртасидаги суд жараёни 

Венесуэла 1811 йилда мустақилликка эришганидан бери Эссекибога даъвогарлик қилмоқда – мустақиллик учун испан колониялари уруши даврида минтақа Британия назоратига олинган ва ўша пайтда унинг мустамлакаси бўлган Гайанага қўшилган. Венесуэла Париждаги Халқаро арбитражга мурожаат қилди ҳамда 1899 йилда АҚШ, Буюк Британия ва Россия судяларидан иборат суд Лондоннинг Эссекибо ҳудудининг деярли 90 фоизини эгаллаш ҳуқуқини таъминлади. 

1949 йилда америкалик адвокатнинг суд Британия ва Россия ўртасидаги тил бириктирув туфайли ишни Лондон фойдасига ҳал этгани ҳақидаги мактуби эълон қилинганидан сўнг, Венесуэла расмийлари суд қарорини бажаришдан ошкора бош тортди.

2023 йил декабр ойи бошида БМТ Халқаро суди Венесуэлага Гайана билан ҳудудий низодаги вазиятни ўзгартириш бўйича ҳар қандай ҳаракатлардан тийилиш ҳақида кўрсатма берди, бироқ референдум ўтказишни тақиқламади.