Уй бузиб ташланган, болалар кўчада қолган. Сарсон бўлган оила қисмати

“Ўйнашмагин арбоб билан, арбоб урар ҳар боб билан”. Янгийўл тумани фуқаролари Ж.Шукуров ва М.Деҳқонбоеванинг бошидан кечираётганларини ўрганиш жараёнида бу мақол бежизга айтилмаганига ишонч ҳосил қилдим.

Уй бузиб ташланган. Оила бир йилдан ортиқ вақтдан бери кўчада. Ер кодексининг 91-моддасига асосан ҳоким қарори билан бузилган уй учун товон пули ҳам тўланган. Мулк қийматига доир консалтинг фирмасининг ҳокимият ихтиёрига берилган баҳолаш бўйича оригинал ҳужжатлари негадир йўқолган. Қизиғи, баҳолашни ўтказган фирмада ҳам унинг иккинчи асл нусхаси “тасодифан” топилмаяпти.  

KUN.UZ сайтига Тошкент вилояти Янгийўл туманида яшовчи Маъмура Деҳқонбоева мурожаат қилди. Унинг сўзларига кўра, Янгийўл туман ҳокимлиги М39 “Тошкент-Термиз” автойўлининг қизил чизиғида жойлашгани учун 3 хонали уйини бузиб ташлаган. Ҳоким қарорида уй ўзбошимчалик билан қурилгани сабабли бузилаётгани таъкидланганига қарамай, кейинчалик уй эгасига товон пули беришган ва ер ажратиб бериш бўйича туман ҳокими қарори лойиҳаси ҳам ишлаб чиқилган.

Айни вақтда ҳужжатга туман ҳокимлиги мутасаддиларининг барчаси имзо чекканига қарамай, туман ҳокими А.Тўхтабоев нима учундир қарорга имзо чекиб, М.Деҳқонбоевага уй-жой қуриш учун ер ажратиб бериш ўрнига, уни пайсалга солиб келмоқда. Биз вазиятни яққолроқ тасаввур қилиш мақсадида М.Деҳқонбоева истиқомат қилиб келган Янгийўл тумани “Мирзо Улуғбек” МФЙ “Шўралисой” қишлоғида жойлашган М39 “Тошкент-Термиз” автойўли ёқасидаги ҳудудга бордик.

М.Деҳқонбоева ҳамда турмуш ўртоғи Жамол Шукуровнинг таъкидлашларича, барчаси уларнинг бизнес лойиҳаларини ҳаётга татбиқ этиш борасида ҳаракатларидан бошланган. Уларга кўра, оила ўзларининг хусусий бизнесларини йўлга қўйиш мақсадида ушбу ҳудудда қурилиш ишларини лойиҳа асосида бошлаб юборган вақтларида айрим талабгорлар пайдо бўлиб, 15 минг АҚШ долларигача таклиф этишган. Бироқ ёш оила келажакка ишонч билан қараганлари ҳамда бизнес лойиҳалари муваффақият қозонишига қаттиқ ишонганлари учун бошлаган ишларини ўзлари давом эттиришни хоҳлашган. Шу боисдан ҳам ерни сотиш бўйича таклифларни рад этишган.

“Биз эски ҳовлимизнинг орқа томонидан ҳам ўзимизга турар-жой, унинг ён томонидан 3 қаватли бино қуриш истагида эдик. Бинонинг лойиҳасини ҳам чиздириб, шу бўйича қурилиш ишларини бошлаб юборгандик. 3 қаватли бинонинг биринчи қаватида автотеххизмат шохобчаси, дўкон, иккинчи қаватида тикувчилик цехи, учинчи қаватида фитнес зали ташкил этишни режалаштиргандик, - дейди М.Деҳқонбоева. – Бизнес лойиҳамиз фойда келтиришига ишончимиз комил эди. Бироқ кейинги ишлар буларнинг бари хомхаёл эканини кўрсатди”.

Суҳбатдан сўнг, мурожаатчилар тақдим этган ҳужжатларни кўздан кечира бошлаймиз. Дастлаб, Янгийўлнинг собиқ ҳокими С.Абдуллаев томонидан 2017 йил 21 июнда имзоланган 845-сон қарори ҳақида. Унда М.Деҳқонбоева ўзи яшаб турган уйини бузиш эвазига намунали уй-жой беришни сўраб, мурожаат қилгани айтилади. Бундан ташқари, “AVTOMAGISTRAL” ИФЙҚТБнинг техник хулосаси ҳам ҳоким қарорига асос қилиб кўрсатилган ва Ер кодексининг 91-моддасига биноан “Янгийўл тумани “Шўралисой” қишлоғи Мирзо Улуғбек номли маҳалла фуқаролар йиғини “Деҳқонобод” кўчаси 74-уйда яшовчи фуқаро Деҳқонбоева Маъмуранинг 2017 йил 20 июндаги аризасига асосан “Деҳқонобод” кўчаси 74-уйни бузишга розилик берилсин ва ҳк”, дейилади.

Шу ўринда, Ер кодексининг 91-моддасида нима ёзилганига ойдинлик киритиб кетамиз. Унда шундай дейилади:

“91-модда. Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ерларни қайтариш

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкалари уларга ғайриқонуний равишда эгалик қилинган ва фойдаланилган вақтда қилинган сарф-харажатлар қопланмаган тарзда тегишлилигига кўра қайтарилади.

Ер участкаларини фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келтириш, шу жумладан ундаги иморатларни бузиш ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олган шахслар ҳисобидан амалга оширилади”. Бир қарашда қарор тўғри чиқарилган. Бироқ М.Деҳқонбоева бу ерни ўзбошимчалик билан эгаллаб олмаганини тасдиқловчи ҳужжатларга эгалиги (туман кадастр бўлимидан рўйхатдан ўтказилганлик гувоҳномаси ва олди-сотди шартномаси) ишни пачавасини чиқарган, дейиш мумкин.

“Даставвал ҳоким бизлар йўқлигимизда келиб, қайнонамга уйни 3 кун ичида бўшатиб қўйишни айтган. Кейинчалик, бизга кучли босим бўлгани боис, фарзандларимизни ўйлаб, уйни тарк этдик. Бироқ бунчаликка боради, деб ўйламагандик. Биз йўғимизда уйни буздириб ташлаб, ер билан текислаб кетишди. Уйни сотишга розилик бермаганим учунгина бошимга шунча кулфат тушмоқда”, - деди Деҳқонбоева.

Мурожаатчи уйининг ноқонуний бузилиши муносабати билан вилоят ҳокимлигига борган ва бир неча маротаба вилоятнинг ўша вақтдаги ҳокими Ш.Бобоев қабулида бўлган. Бобоев оила бошига тушган кулфатдан хабар топгач, Зангиота туманидан намунали уй таклиф қилган. Бундан ташқари, бузилган уй қиймати, яъни товон пули тўлаш бўйича вилоят ҳокими ва туман ҳокимининг фармойишлари чиқарилиб, жами 109 млн сўм миқдорда компенсация тўланган.

Тошкент вилоятининг ҳокими оилага Янгийўл туманидан уй-жой қуриш учун ер ажратилиши, уларга етказилган зарар қопланиши бўйича 2017 йил 7 июлда 287-ф фармойишини имзолаган. Янгийўл туманининг собиқ ҳокими С.Абдуллаев ҳам 2017 йил 11 июлда шошилинч равишда пул тўлаш бўйича 270-ф фармойишини имзолаган. Аммо кейинчалик, Ш.Бобоевнинг вазифасидан олиниши билан Зангиота туманидан навбатдан ташқари намунали уй-жойлардан бериш бўйича кўрсатмаси амалга ошмай қолган.

Мурожаатчиларга кўра, мол-мулк қийматини “Appraisal Group” МЧЖ мустақил баҳолаш ташкилотининг Мирғиёс исмли (фамилияси сайтга маълум) ходими жойга чиқмасдан баҳолаб, хулоса ёзиб берган. “Аслида, дейди Маъмура Деҳқонбоева, ушбу баҳоловчини ҳам бизга туман ҳокимлиги юристи тавсия қилди. Чунки бошқа баҳолаш фирмалари бизнинг уйимиз бузилиб кетганлиги боис, баҳолашни рад этаётган эди”.

Бироқ буларнинг бари “ҳолва” экани кейинчалик билина бошлади. Эр-хотин фарзандларидан бирини Шаҳрисабзга юборган, яна бир фарзанди билан Янгийўл шаҳридаги талабалар турар жойида истиқомат қилмоқда (инсонийлик нуқтаи назаридан талабалар турар жойидан уларга вақтинча истиқомат қилишлари учун жой берилган). Афсуски, мазкур мақола ёзилаётган вақтда, эр-хотин фарзанди билан кўчада қолганини, турар жойидан ҳам чиқариб юборилганларини телефон орқали маълум қилишди.

Гапни қисқа қилганда, вилоятнинг янги ҳокими бир неча кунлик муддат билан фуқароларга уй-жой қуриш учун ер ажратиш бўйича кўрсатма берганига қарамай, туман ҳокимлигида бу буйруқлар қоғозда қолиб кетаверган. Ҳаттоки, туман ҳокимининг ер ажратиш бўйича қарор лойиҳасининг асл нусхаси ва унга илова қилинган ҳужжатларнинг оригинали даъвогарлар қўлида.

Мурожаатчиларга кўра, улар вилоят ҳокими кўрсатмасига биноан ерни қачон ажратишини сўраб, туман ҳокими А.Тўхтабоев қабулига киришганида юзага келган тортишув туфайли ҳоким қўлидаги ҳужжатлар тўпламини мурожаатчиларга бериб юборган (отиб юборган демадим, чунки кўрмаганман, гувоҳим бўлмаганидан кейин, қонунчилигимизга кўра, туҳмат бўлиб қолади. Даъвогарларнинг айтганлари ҳам эътиборга олинмайди, чунки улар даъвогар).

Хуллас, уларга ажратиш белгиланган ер участкаси ҳам (Янгийўл тумани Чортоқ маҳалласидаги намунали уйлар ёнидан 10 сотих ер) туманнинг барча мутасаддилари розилик билдириб, имзо қўйганларига қарамай, биргина ҳоким имзоси бўлмагани туфайли бошқаларнинг ихтиёрига ўтиб кетган. Мурожаатчилар айни вақтда уларга берилиши белгиланган ер майдони девор билан ўраб олинганини айтишди. Ахир, бу ернинг берилиши учун Деҳқонбоевадан “Тошкентбошпланлити” ДУКдан махсус хат ҳам сўралган эди.

Биз бу каби машмашалар қанчалик ҳақиқатга яқинлигини билиш учун Янгийўл туман ҳокимлигига бордик ва ҳоким А.Тўхтабоев билан учрашиш ниятида эканимизни ёрдамчисига билдирдик. “Ҳоким бува” республикадан келган мулозим билан юрганлиги, бироздан кейин келишини айтишди. Кейинчалик, бугун келолмаслиги, келса ҳам жуда кеч келишини билдиришди. Бизга туман ҳокимининг қурилиш ишлари бўйича ўринбосари Азиз Акрамовни тавсия қилишди. Биз Азиз аканинг хонасига киришга улгурмасимиздан, туман ҳокими А.Тўхтабоев хонасидан шошганча чиқиб кетди, унинг шарпасини кўриб қолдик, холос.

Хуллас, туман ҳокими ўринбосари А.Акрамов ер берилиши кераклигини айтмоқда. Бироқ бунинг учун 109 млн сўмлик товон пулидан 78 млн сўмини қайтариш лозим. Ҳокимлик юристининг тушунтиришича, Деҳқонбоевага тегишли мол-мулк баҳоланганида ердан фойдаланиш ҳуқуқи ҳам қўшиб ҳисобланган.

“Аслида бунинг учун товон пули тўланмаслиги керак”, - дейди ҳокимлик юристи.

Биз ҳоким ўринбосаридан баҳоловчи фирма тақдим этган ҳужжатнинг оригиналини кўрсатишни сўраганимизда, у номаълум сабабларга кўра, йўқолганини айтди. Қизиғи шундаки, ушбу ҳужжатнинг яна бир оригинал ҳужжати фирманинг ўзида ҳам ғойиб бўлган. Вилоят ҳокимлиги ўз навбатида баҳолаш нотўғри ўтказилганини айтган ва қайтадан баҳолаш ўтказишни талаб қилмоқда.

Айни дамда ҳам туман ҳокимлиги вилоят ҳокимининг ер ажратиш бўйича кўрсатмасини кўр-кўрона инобатга олмай, белгиланган ерни ажратишни пайсалга солмоқда.

Ахир, тасаввур қилинг, туманнинг барча мутасаддилари розилик билдирган ер майдонини тақдим этиш асоссиз важ билан (ортиқча тўланган товон пулини қайтариш) ортга сурилмоқда. Натижада М.Деҳқонбоева ва унинг турмуш ўртоғи Ж.Шукуров ўзлари режалаштирган ишларини амалга ошириш у ёқда турсин, фарзандлари билан яна бир оила бўлиб яшаш бахтидан ҳам мосуво бўлмоқда. Таъкидлаш ўринлики, ушбу оиланинг бошидан ўтказаётганларини бир-икки саҳифага жойлаб бўлмайди. Биз имкон қадар қисқартиришга ҳаракат қилдик.

Ўйлаймизки, ушбу муаммо тез орада ўзининг ижобий ечимини топиб, ватандошларимиз уйли бўлишади. Тадбиркорлик борасида ўзлари режалаштирган ишларни ҳам амалга оширишади. Биз эса, бу оиланинг уйи бузилишидаги эътиборга молик жиҳатларни яна бир бор қайд этмоқчимиз:

• Ер кодексининг 91-моддаси асосида уй бузилган (ўзбошимчалик билан эгаллаб олингани иддао этилган қарорда)
• Бюджет кодекси, Вазирлар Маҳкамасининг 2006 йил 29 майдаги 97-сонли қарори билан тасдиқланган Низомга мувофиқ товон пули тўланган (давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйилган ер юқорида ўзбошимчалик билан эгаллангани таъкидланган эди)
• Товон пули тўланди, уй-жой қуриш учун ер майдони ажратиш пайсалга солина бошланди (ҳокимлик томонидан уй учун товон пулига ер пули ҳам қўшиб ҳисоблангани айтилиб, 78 млн сўмни қайтариш лозимлиги таъкидланди)
• Бироқ 78 млн сўмни қайси ҳисоб рақамига нима асосда ўтказиш, бунинг учун ҳокимликдан ҳужжат сўралганида тақдим этилмади
• Товон пулини ҳисоблаб берган фирмада ҳам ҳокимликда ҳам мол-мулк қиймати акс этган ҳужжатнинг асл нусхалари номаълум сабабларга йўқолди

Толиб Раҳматов

Муҳаммаджон Ғаниев