Венесуэлада нималар бўлмоқда: Чегарадаги «Концерт жанги» ва Колумбияга таслим бўлган аскарлар

Венесуэлада президент Николас Мадурога қарши бўлганларнинг ҳарбийлар, полиция ва ҳукуматпарвар қуролли гуруҳларга қарши тўқнашувлари давом этмоқда. Бундай тўқнашувлар асосан инсонпарварлик ёрдами кўрсатишга тайёр бўлган қўшни давлатлар билан чегара ҳудудларда содир бўлмоқда, деб ёзади BBC.

Тўқнашувлар натижасида ҳалок бўлганлар ҳам бор. Мадуронинг рақиблари ҳам юзлаб жабрланганлар ҳақида хабар беришмоқда.

Можаронинг илдизлари

Венесуэла узоқ давом этаётган иқтисодий таназзул исканжасида қолган. Аҳолининг аксарият қисми бунда 2013 йилдан буён мамлакатни бошқариб келаётган Мадурони айбламоқда. Мамлакатда гиперинфляция ҳукмрон, одамларга егулик ва дори-дармон етишмаяпти, юз минглаб венесуэлаликлар мамлакатни тарк этишган.

2018 йил майида Венесуэлада президентлик сайлови бўлиб ўтди ва мухолифат асосий номзодлар сайловга қўйилмагани учун уни бойкот қилди. Натижада, Мадуро ғалаба қозонди, лекин уни на мухолифат, на Лотин Америкаси давлатлари тан олди.

2019 йил бошида мамлакатда оммавий норозилик намойишлари бошланиб кетди — январь ойининг охирида мамлакат парламенти спикери Хуан Гуайдо шундай намойишлардан бирида ўзини вақтинчалик президент деб эълон қилиб юборди. Уни АҚШ, Жанубий Американинг деярли барча давлатлари ҳамда Европанинг кўплаб давлатлари тан олди.

Мадурони қўллаб-қувватлаб, унинг бошқаруви чоғида Венесуэлага фаол инвестиция киритган Россия ва Хитой ўртага тушди, шунингдек, Боливия, Куба ва Никарагуа ҳам Мадурони ёқлашди. Венесуэла президентининг ўзи Гуайдони АҚШга ишлашда айблади.

Инсонпарварлик ёрдами

Гуайдо бошчилигидаги мухолифат ўзини қўллаб-қувватлаётган мамлакатлардан Венесуэлага инсонпарварлик ёрдами олиб кирилишини таъминлашга уринмоқда. Ўз навбатида, Мадуро фақат ўзини қўллаб-қувватлаётган мамлакатлар — биринчи навбатда Россиядан ёрдам киритишга тайёр.

Мадуронинг таъкидлашича, давлатлар, хусусан АҚШ инсонпарварлик ёрдами сифатида мухолифат ишлатиши мумкин бўлган қурол-яроғлар юбораётганини таъкидламоқда. Натижада, президентга содиқликка қасамёд қилган ҳарбийлар гуманитар ёрдамни мамлакатга киритмаяпти.

Сўнгги кунларда асосан АҚШдан жўнатилаётган қарийб 300 тонна инсонпарварлик ёрдами киритилиши мумкинлиги ҳақидаги хабарлардан сўнг таранглик янада кучайди.

Гуайдо юз минглаб кўнгиллилар озиқ-овқат ва дори-дармондан иборат юкнинг киритилишига ёрдам беражагини ваъда қилди. Бунга жавобан Мадуро инсонпарварлик ёрдами киришига тўсқинлик қилиш мақсадида Колумбия билан чегарани қисман ёпиб қўйиш ҳақида буйруқ берди.

Лекин Гуайдо ва унинг барча тарафдорлари инсонпарварлик ёрдами юкланган юк карвони тўхтаб турган Колумбияга ўтишди. Аввалдан режаланганидек, мухолифат 23 февраль куни юк машиналарини Венесуэлага кузатиб кирмоқчи ва ҳарбийларни чегарада юкни ўтказиб юборишга кўндирмоқчи бўлишди.

Бир вақтнинг ўзида Венесуэлага Бразилиядан ҳам инсонпарварлик киритишга уриниш бўлди. Иккала чегарада ҳам машиналарни юзлаб мухолифатчилар кутиб олишаётган эди — тез орада улар ва хавфсизлик кучлари ўртасида тўқнашувлар юзага кела бошлади.

Ўлдирилганлар, ярадорлар ва қочқинлар

Тўқнашувлар натижасида ҳар икки чегарада ўнлаб намойишчилар ярадор қилинди. Франс Пресс агентлиги хабарига кўра, шанба куни икки киши ўлдирилган ва 300дан ортиқ киши ярадор қилинган.

Агентлик хабарига кўра, Колумбия ҳокимияти чегараларда жабрланганлар сонини 285 киши деб баҳоламоқда. Венесуэла хавфсизлик кучлари уларга нисбатан кўздан ёш оқизувчи газ қўллаган, мухолифатчилар эса ҳарбийлар ва полициячиларни тошбўрон қилишган.

Венесуэла – Бразилия чегарасида эса вазият янада оғир. Foro Penal ҳуқуқбонлар гуруҳининг таъкидлашича, бу ерда хавфсизлик кучлари намойишчиларга қарата ўт очган. Натижада икки киши — аёл ва 14 ёшли ўсмир ҳалок бўлган. Яна 31 киши яраланган.

Бу Венесуэла ва Бразилия чегарасидаги дастлабки қурбонлар эмас — маҳаллий нашрлар бир кун илгари ҳам камида икки киши ўлдирилганини хабар қилишган.

Венесуэла ҳукумати ҳозирча қурбонлар ва жабрланганлар сони бўйича расмий изоҳ берганича йўқ.

Ёндирилган юк машиналари

Колумбия билан чегарада тўқнашувлар натижасида камида иккита юк машинасига ўт қўйилган. Мухолифатнинг таъкидлашича, машиналарни Мадуро тарафдорлари тўхтатган ва ёқиб юборган. Ўз навбатида, Венесуэла ҳукумати машиналарга МРБ агентлари ўт қўйишганини таъкидлашмоқда.

Путин с Мадуро — братья-близнецы. Один сжигает европейские продукты, второй — американские. pic.twitter.com/zFId6ULVDc

— Рустем Адагамов (@adagamov) 24 февраля 2019 г.

Воқеа гувоҳларининг таъкидлашича, венесуэлаликлар ёнаётган машиналардан озиқ-овқатлар ва дори-дармонларни қутқариб қолишга уринишган. Венесуэлага киришга изн бермасликлари аён бўлгач, инсонпарварлик ёрдами юкланган бошқа машиналар Колумбияга қайтариб кетилган.

Бразилия томондан келаётган машиналар ҳам Венесуэлага кира олмаган. Гарчи Гуайдо дастлабки машина Венесуэлага кирганини эълон қилган бўлса-да, кейинчалик бу ёлғон бўлиб чиқди — бирорта машина мамлакат ҳудудига киритилмаган.

Инсонпарварлик ёрдамини денгиз йўли билан ҳам киритишга уринишган. Уни Пуэрто-Рикодан ортиб келаётан кема Венесуэла соҳилларига яқинлашаётган чоғда ўққа дучор бўлиб, ортга қайтиб кетишга мажбур бўлган.

Кейинроқ Гуайдо инсонпарварлик ёрдамининг бир қисмини киритишга муваффақ бўлишганини ёзиб чиқди. Лекин бу ахборот бошқа манбалардан ўз тасдиғини топганича йўқ. Гуайдонинг ўзи ҳам ёрдам қаердан келгани ва унинг ҳажмига аниқлик киритмаган.

Узилган муносабатлар

Колумбиядан Венесуэлага инсонпарварлик ёрдами киритишга бўлган уринишдан сўнг Мадуро расмий Богота билан дипломатик муносабатлар тўлиқ узилганини эълон қилди. У мамлакатни тарк этиш учун колумбиялик дипломатларга 24 соат вақт берди.

Колумбия ҳукумати талабни бажаришга рози бўлди. Улар имкон қадар ўз дипломатларини Венесуэладан чақириб олишга киришишган, акс ҳолда уларга таҳдид солинишидан хавотирда.

Бундан ташқари, Колумбия Венесуэладан сўнг икки мамлакат ўртасидаги чегара, жумладан, тўқнашув юз берган ҳудудлардаги ўтказиш пунктлари вақтинчалик ёпилишини эълон қилган. Чегара ўтказиш пунктлари фақат 26 февраль куни очилиши мумкин.

Расмий Каракас Колумбия билан чегараларнинг бир қисмини мухолифатнинг ёрдам киритиш ҳақидаги режаларидан бохабар бўлгач, жума куниёқ ёпиб қўйган. Ундан аввалроқ эса Венесуэла Бразилия билан чегараси ҳам тўлиқ ёпилган.

«Концерт жанги»

Чегаралар ёпилгач, Венесуэладан Колумбияга, чегара яқинидаги Уренья шаҳрига концертга бормоқчи бўлган кишилар гуруҳи тўхтатилди. Чегарани очишни талаб қилган венесуэлаликларга қарши кўздан ёш сиздирувчи газ қўлланди.

Чегарадаги ўтказиш пунктлари ёпилгач, қўшни давлатга ишлаш учун борувчилар ҳам ишга бора олмай қолишди. Колумбиядаги иш кўпчилик венесуэлаликлар учун ягона даромад манбаи ҳисобланади. Улар чегарани очишни талаб қилиб намойишлар ўтказишмоқда ва аскарлардан нега халққа эмас, диктаторга хизмат қилишаётганини сўрашмоқда.

Маҳаллий нашрлар ёзишича, одамлар тақиқларга қарамасдан чегарадаги тўсиқлардан ошиб ўтишмоқда. Мухолифатчи сиёсатчилар аскарларни оддий одамларга куч ишлатишдан тийилишга чақиришмоқда.

Айрим ҳудудларда армия вакиллари билан тўқнашувлар рўй бермоқда, намойишчилар аскарларга тошлар ва файерлар улоқтиришмоқда.

Дезертирлар

Колумбия Миграция бошқармаси хабарига кўра, Венесуэла Миллий гвардиясининг 3 нафар ҳарбийси кўприклардан бирини қўриқлаш чоғида постни ташлаб кетган ва Колумбия томонга ўтиб, қуролларни топширган ҳолда таслим бўлиб, ёрдам сўрашган.

Томонларнинг реакцияси

Ўз тарафдорлари олдида чиқиш қилар экан, Мадуро уни иқтидордан кетказишга бўлган уриниш тўлиқ барбод бўлганини эълон қилди. Бунга сабаб қилиб, ўз зиммасига вақтинчалик президент ваколатини олган парламент спикери 30 кун ичида янги сайловларни ўтказишни эълон қилиши кераклиги, лекин бу муддат тугаб битганини кўрсатди.

Ўз навбатида, Гуайдо шанба кунги воқеалардан сўнг мухолифат ўз мақсадларига етишиш учун ҳар қандай вариантларни кўриб чиқиши лозимлигини таъкидлаган.

«Бугунги воқеалар мени халқаро ҳамжамиятга расман мурожаат этишга ва мамлакатимиз озодлигини таъминлаши мумкин бўлган ҳеч бир вариантни эътибордан қочирмасликка мажбур қилмоқда», — деб ёзган у ўз «Твиттер»ида.

АҚШ давлат котиби Майк Помпео Америка томони венесуэлалик ҳарбийларнинг хатти-ҳаракатларини қоралашини ва тўкилган қон учун бор масъулият Мадуронинг зиммасида эканлигини эълон қилди. Унинг қўшимча қилишича, АҚШ Венесуэлада демократия тикланиши учун халақит бераётганларнинг барчасини жавобгарликка тортишга тайёр.

Венесуэла ташқи ишлар вазирлиги бунга жавобан Помпео шунчаки ҳарбий босқинчилик учун баҳона ахтараётганини баён этди.