Сурияда ИШИДнинг сўнгги таянчи забт этилди. Бу узил-кесил ғалабами?

АҚШ томонидан қўллаб-қувватланувчи «Сурия демократик кучлари» (SDF) жанговар иттифоқи ҳудуд ИШИД жангариларидан буткул халос қилинганини маълум қилди.

Ташкилотнинг твиттер саҳифасида Суриянинг Багуз қишлоғи ИШИД террорчиларидан 100 фоизга тозалангани эълон қилинди — бу йирик қишлоқ ИШИДнинг Сурия ҳудудидаги сўнгги таянчи деб ҳисобланилаётган эди.

«Сурия демократик кучлари» вакили Мустафо Бали «ўзини халифалик деб эълон қилган тузилма тўлиқ йўқ қилингани» ва ИШИД устидан «ҳарбий ғалаба»га эришилганини маълум қилди.

Багузга юриш қилиниши ҳақида 10 февраль куни эълон қилинганди, ўшанда АҚШ президенти Дональд Трамп «ИШИДнинг тўлиқ йўқ қилинишига саноқли кунлар қолгани»ни таъкидлаган эди.

2014 йилдан 2019 йилгача Сурия ва Ироқ ҳудудларида мавжуд бўлган бу ташкилот «энг гуллаган» даврида жами 88 минг кв. км майдонни назоратига олганди.

Қуйидаги графикада «халифалик» кейинги йиллар мобайнида ўзи босиб олган ҳудудларни қандай қилиб йўқотгани тасвирланган.

ИШИД Яқин Шарқдаги барча позицияларини бой берганига қарамасдан, ҳали ҳам глобал таҳдид солишда давом этади: гуруҳ жангарилари ва ушбу ғоя таъсиридаги одамлар ҳамон Сурия ва Ироқ ҳудудида қолмоқда, шунингдек, гуруҳ тарафдорлари Нигерия, Яман, Афғонистон, Филиппин ва Шимолий Африка давлатларида фаолиятини давом эттирмоқда.

Курд жангчилари бошчилигидаги «Сурия демократик кучлари» ҳарбийлари март ойи бошида ИШИДнинг охирги таянчини эгаллаш учун ҳал қилувчи юришни бошлаганди. Ташкилотнинг қолган-қутган жангарилари бу вақтда Сурия шарқидаги Багуз истеҳкомига жойлашиб олганди.

Иттифоқчилар бу қишловда кўп миқдордаги тинч аҳоли вакиллари борлиги маълум бўлгач, юришни тўхтатганди. Шундан кейин Багузни минглаб аёллар, болалар ва хорижликлар тарк этишди.

Шунингдек, Багуздан кўп сонли жангарилар чиқиб кетишди, қолганлар эса охиригача қаршилик кўрсатишга қарор қилишди. Улар асосан худкушлик ҳаракатлари орқали ҳарбийлар йўлига тўғаноқ бўлишди. Рейтер агентлиги маълумотига кўра, қишлоқдан таслим бўлган жангарилар чиққан юк машиналари колоннаси номаълум томонга қараб йўл олган.

Бу жанг охиргисимиди?

АҚШ ҳукумати маълумотларига кўра, минтақада ҳамон 15-20 минг атрофида жангари бор. Уларнинг аксари ташкилотнинг «уйқудаги» ячейкаларини ташкил қилган. Америка ҳукумати тахминига кўра, бу кучлардан ташкилотнинг таъсирини қайта тиклашда фойдаланиш режалаштирилган.

Шунингдек, ИШИД таъсиридаги гуруҳлар Афғонистон, Миср, Ливия, Жануби-Шарқий Осиё ва Ғарбий Африка давлатларида ҳам мавжуд.

Ташкилот таъсирига тушган якка ҳолатдаги кишилар эса худкуш террорчиларга айланади.

Қайд этиш керакки, 2017 йилнинг декабридаёқ ИШИД мағлуб этилгани ҳақида бир неча баёнот берилганди — 6 декабрда Россия Суриядаги ИШИД таслим этилгани ҳақида, 9 декабрь куни Ироқ ҳукумат ўз ҳудудидаги ИШИД устидан узил-кесил ғалаба қозонгани ҳақида, 12 декабрь куни Трамп ҳам Суриядаги, ҳам Ироқдаги ИШИД устидан муваффақиятга эришилгани ҳақида маълум қилганди.

2018 йилнинг декабрида эса Трамп Сурияда ИШИД тўлиқ мағлуб этилганини, бу ҳудуддан америкалик ҳарбийлар олиб чиқилиши бошланишини эълон қилганди.

Кейинроқ у Суриядан ҳарбийларни олиб чиқишда шошилмаслик кераклиги, ҳамон ИШИДнинг қолдиқлари жанг қилишда давом этаётганини маълум қилди.

2019 йилнинг февралида эса Трамп яқин вақтлар ичида «ИШИД тўлиқ яксон этилиши» ҳақида гапирди.

22 март куни АҚШ президентининг матбуот котиби Сара Сандерс президент самолёти бортида журналистлар ёнига чиқиб, «ИШИД халифалиги 100 фоизга йўқ қилинганидан дарак берувчи харита»ни намойиш қилди.

У Сурияда маълум мақсадлар учун 400 нафар америкалик ҳарбийдан иборат контингент маълум вақт давомида сақлаб турилишини қўшимча қилди.

Абу Бакр ал-Бағдодий қаерда?

Абу Бакр ал-Бағдодий лақабини олган Иброҳим Аввад Иброҳим Али Муҳаммад ал-Бадри ас-Саммарраи 1971 йилда Самарра шаҳрида туғилган. 2005 йилда у АҚШ разведкаси ҳисоботларида «Ал-Қоида» халқаро террорчилик ташкилотининг Ироқ ва Сурия чегарасидаги саҳрода жойлашган Эл-Каим шаҳридаги ноиби сифатида қайд этилган. Унинг раҳбарлигидаги гуруҳ 2004-2014 йилларда «Ал-Қоида»нинг бир қисми сифатида кўрсатилган.

2014 йил ёзида бу гуруҳ ҳукуматга қарши бошқа сунний гуруҳлар ёрдамида ўз таъсир доирасини кенгайтира бошлайди, 29 июнь куни эса ал-Бағдодий халифалик тузилганини эълон қилади.

Охирги хабарларга кўра, ИШИД етакчиси ташқи қиёфасини ўзгартирган. Ироқнинг Al-Araby al-Jadeed нашри маълумотларига кўра, ал-Бағдодий соқолини калталатиб, уни қизғиш рангга бўяб олган. Бундан ташқари, у охирги йилларда кам ҳаракатли турмуш тарзи сабабли ортиқча вазн тўплаган. Маълум қилинишича, ИШИД етакчиси асосан оддий автомобиллар ёки таксида ҳаракатланади, унинг тансоқчилари эса ИШИД униформасида эмас, балки афғон кийимида юришади.

Таъкидланишича, ал-Бағдодий ҳозирда Сурияда бўлиб, бир неча бор Ироққа қочишга ҳаракат қилган. Бироқ у АҚШ бошчилигидаги коалиция ва чегарадаги Ироқ лашкарлари хатти-ҳаракатлари сабабли бунинг уддасидан чиқа олмаган.

Охирги йилларда ИШИД етакчиси йўқ қилингани, оғир яралангани ёки асирга олингани ҳақида бир неча бор маълум қилинган. Бироқ бу хабарларнинг бирортаси ўз тасдиғини топмаган. Ироқ разведкаси февраль охирида ал-Бағдодий Фрот дарёси водийсидаги террорчилар назоратида қолаётган ҳудудда эканлигини маълум қилганди.

ИШИД хронологияси

Суриянинг БМТдаги доимий вакили Башар ал-Жафари эса АҚШнинг ИШИД устидан якуний ғалабаси ҳақида тарқалган хабарларга айрича муносабат билдирди. «Сурияда ИШИДга қарши уруш ҳали поёнига етмади. Россия ва Сурия ИШИД билан ҳақиқий жанг олиб бормоқда. АҚШ ва унинг иттифоқчилари эмас», дея унинг сўзларини келтиради РИА Новости агентлиги.

Агентликнинг Россия ТИВдаги манбаси ҳам АҚШнинг узил-кесил ғалаба ҳақидаги баёнотини «ишончсиз» деб атади.