Лукашенко учун «дедлайн»: «Миллий ультиматум» муддати тугади. Энди нима бўлади?

BBC'га кўра, Минскнинг ўзида 100 мингдан ортиқ одам намойишга чиққан. Одамлар тўпланиб, бутун шаҳар кўчалари бўйлаб юришди ва бу ўзига хос мистик кўриниш олди. Бу ҳолат тасвирланган видеоларда вазиятнинг қанчалик оммавий тус олгани яққол кўринган.

Шу куни Александр Лукашенконинг тарафдорлари ҳам намойиш ўтказиши керак эди, бироқ қўллаб-қувватлов акцияси қолдирилди. Лукашенконинг тарафдорлари «Тинчлик ва Беларуснинг ривожланишини хоҳлаётганлар учун» деган баннерлар орқали уни қўллаб-қувватлашга чақиришаётганди. Намойишнинг ташкилотчиси касаба уюшмалари федерацияси бўлган. Лукашенкони қўллаш учун 50 мингдан ортиқ одам кўчага чиқиши кутилганди. Мухолифатчилар Лукашенкони қўллаш акциясини «батинг» деб аташганди. Чунки Лукашенкони Беларусда батка деб чақиришади.

Лукашенкони қўллаш акцияси ғалати сабаб билан бекор қилинди. Ҳукумат намойишлар хавфсизлигини таъминлай олмаслигини маълум қилган. Мамлакат бош вазири Роман Головченконинг айтишича, акция ҳақида эълон қилингач, гўёки жуда кўп одам унда қатнашиш таклифини билдирган. Бироқ катта эҳтимол билан Лукашенкони қўллаш акцияси уятли даражада кам одам қатнашиши кутилгани сабаб бекор қилинган.

«Ёши катталар кўчага чиқса, қисилиб қолишлари мумкин. Ахир уларни тўхтата олмаймиз-ку! Одамлар тўпланиб турган жойда битта портлаш ва одамлар босим қилишни бошлайди», – деган Лукашенко намойишлар керак эмаслигини таъкидлаб.

Лукашенконинг ҳукуматни тинч йўл билан тарк этишини талаб қилиб ўтказилган намойиш эса охирги икки ойдаги энг йириги бўлди. Уларга ҳукумат вакиллари одатдагидек тайёрланишди: шаҳарда ҳарбий техника ва полиция машиналари ҳаракатлана бошлади, Минск метросининг 29 станциясидан 12таси ёпилди.

Намойишчилар пойтахтдаги майдонларда тўпланиб, тинч намойишлар ўтказишди. Улар ҳар хил ёзувларни кўтариб олиб шаҳар кўчалари бўйлаб ҳаракатланишди. Қизиғи, Минскдаги асосий намойишларга ҳеч ким қаршилик кўрсатмади. Фақат намойишлар тугагач, милиция шовқинли гранаталар ишлатди. Бошқа шаҳарларда эса кўплаб одамлар қўлга олинган.

Одамлар намойишларда одатий қўлланилаётган чақириқлардан фойдаланишди: «Кет», «ОМОН йўқол», «Яшасин Беларусь». Айрим янги баннерлар пайдо бўлди: «Иш ташлаш».

Душанба куни мамлакат бўйлаб ёппасига иш ташлашлар ўтказилиши кутилмоқда. Унга чорлаган Светлана Тихановская иш ташлашлар қуйидаги шиор билан ўтишини таклиф қилган: «Мен шунчаки ишимни ташлаётганим йўқ, мен қонунсизлик ва ноҳақликни тўхтатаман».

У одамларни нафақат иш ташлашга, балки кўчаларни ёпишга, давлат дўконларидан маҳсулот харид қилмасликка, давлат хизматларидан фойдаланмасликка ва ҳатто ўз ҳисобидаги пулларни ечиб олишга чақирганди. Буларнинг барчасини тўхтатиш учун бир шарт қўйилди: Александр Лукашенко тинч йўл билан ҳукуматдан кетиши, милиция зўравонликни бас қилиши ва сиёсий маҳбуслар озод қилиниши лозим.

Беларусда августда ҳам оммавий иш ташлашлар ўтказмоқчи бўлишган, аммо улар узоқ давом этмаганди. Ижтимоий тармоқларда одамлар иш ташлаш ҳақида гапиришмоқда, бунга асосан кичик ишлаб чиқариш вакиллари бўлган тадбиркорлар қўшиляпти, аммо йирик давлат корхоналарида ҳеч қандай иш ташлаш ҳақида гап бўлмаган.

Экспертларнинг фикрича, Беларусда оммавий иш ташлашларни кутмаслик керак. Биринчидан, одамларда бундай тажриба йўқ, бундан ташқари Светлана Тихановскаянинг мамлакатдаги обрўси кўпчилик ўйлаганидек юқори эмас. Бироқ мамлакатнинг ўзида одамлар ўз ихтиёри билан норозиликни бошлаб юборган. Кўпчилик ишчилар фақат белгиланган вақтгача ишламоқда, шунингдек, коммунал тўловларни кечикиб тўлашмоқда.

АҚШ нега фуқароларини огоҳлантирганди?

Беларусдаги воқеалар фонида қизиқ воқеа содир бўлди. 24 октябрь куни АҚШнинг Минскдаги элчихонаси Беларусдаги америкаликларни мамлакатни тарк этишга чақирди. Элчихона Беларусда бўлиб турган АҚШ фуқароларига мурожаат билан чиқар экан, камида уч кун учун озиқ-овқат, керакли дорилар, ичимлик суви ва нақд пул захирасини тўплашни, имкон бўлганда эса мамлакатни тарк этишни сўради.

АҚШ элчихонасининг бу чиқиши турли хил фикрларни келтириб чиқарди. Америка Беларусда нимадир бошламоқчи, деганлар ҳам бўлди, бироқ буни оддий қабул қилиш ҳам мумкин: ҳар қандай мамлакат ўз фуқароларини бундай вақтда эҳтиётлаши табиий ҳолат. Ахир элчихоналарнинг асосий вазифаси ҳам ўша мамлакатдаги ўз фуқароларини асраш. Шунчаки, АҚШда бундай дипломатик юришлар санъат даражасига кўтарилганки, ҳамманинг эътиборини тортади. Қолаверса, президентлик сайлови олдидан АҚШ қайсидир мамлакатдаги сиёсий вазиятга аралашиш эҳтимоли жуда паст. Ахир ҳозир АҚШнинг ўзида ҳам кўп воқеалар сайлов натижаларига боғлиқ бўлиб турибди.

Эртага нима бўлади?

26 октябрь куни Беларусда жуда катта масштабдаги норозилик акциялари ва иш ташлашлар бўлишини кутиш қийин. Ҳукумат 25 октябрдаги воқеаларга ўта хотиржамлик билан муносабатда бўлганига қараганда улар ҳам бунга оддий қарашмоқда.

Аслида душанба куни ҳукуматдан кўра мухолифат учун муҳимроқ кун бўлади. Одамлар узоқ вақтдан буён намойишга чиқишмоқда ва улар доим ҳам мухолифат билан кўчаларда юришга тоқат қила олмайди. Намойишчилар икки ойдан ортиқ кўчада юриб, чарчашди. Ўзига хос дедлайнда ҳам қандайдир натижанинг бўлмаслиги эса кейинчалик намойишлар тинчишига ва мухолифатнинг мағлубиятига олиб келиши эҳтимоли юқори. Воқеалар ривожи айнан мана шунга қараб кетмоқда. Аммо ҳар қандай кутилмаган ҳолатга тайёр туриш керак, чунки дедлайнларда кутилмаган воқеалар ҳам бўлиб туради...