Чехиядаги сайловлар: «Пандора ҳужжатлари»да фош этилган Бабиш бош вазирликдан кетади

Андрей Бабиш мухолифатни ғалаба билан табриклади ва агар президент бу ҳақда сўраса, янги ҳукуматни шакллантириш бўйича музокараларга раҳбарлик қилишга тайёрлигини маълум қилди.

Овозларни ҳисоблаш натижаларига кўра, ANO 27,14 фоиз овоз тўплаган.

Депутатлар палатасига «Биргаликда» («Вместе») коалицияси биринчи ўрин билан ўтган (унинг таркибига ўнг қарашларга эга Фуқаролик демократик партияси, христиан демократлар партияси ва «Анъанавий фаровонлик масъулияти 09» партияси киради). Бу коалициянинг натижаси - 27,78 фоиз.

Сўл либералларнинг Қароқчилар партияси марказчилар ҳаракати - «Кексалик ва мустақиллик» ҳамда «Эркинлик ва аниқ демократия» партияси билан ташкил қилган коалицияси ҳам парламентга ўтган. Улар 15,6 фоиз овоз тўплаган.

Коммунистик партия 4 фоиздан ортиқроқ овоз тўплади, аммо парламентга кириш учун зарур бўлган 5 фоизлик тўсиқдан ўта олмади.

Сайловда давомат 65,48 фоизни ташкил этди, бу 2017 йилдагидан яхшироқ, ўшанда сайлов участкаларига сайловчиларнинг 61 фоизга яқини келганди.

Андрей Бабиш етакчилигидаги ANO ҳаракати сайловолди рейтингида 22 партия ва бирлашма ичида биринчи эди. Аммо, якунда энг кўп овозни, устунлик жуда минимал бўлса-да, «Биргаликда» коалицияси қўлга киритди.

Катта эҳтимол билан натижаларга Pandora Papers ҳам таъсир кўрсатган.

Катта сиёсатга мамлакатда коррупцияга қарши аёвсиз курашишини ваъда қилган ҳолда қадам қўйган Бабиш муқаддам бизнес билан шуғулланган. «Пандора» ҳужжатлари бўйича 2009 йилда у Британиянинг Виржиния оролларида Blakey Finance Limited компаниясини рўйхатдан ўтказган. У бошқа компанияларга 15 миллион евро миқдорида кредит ажратган, бу пуллар эвазига Бабиш Франциянинг Тулона шаҳридан кўчмас мулк сотиб олган. Бабиш декларацияларида қаср ва Францияда яна бошқа виллалари борлигини билдирган. Бироқ у декларацияларда Blakey Finance Limited офшорини келтирмаган, шу сабабли 15 миллион евронинг қаердан келиб қолгани ҳануз номаълум эди. Бабиш «Пандора ҳужжатлари» эълон қилинганидан кейин айбловларни рад этиб, бу сайловлар арафасида уни обрўсизлантириш учун амалга оширилган ҳаракат эканини айтди ва бу пуллар Чехиядаги бизнеси маҳсули экани ва улар учун давлатга солиқларни тўлаганини маълум қилди.

Чехия президенти Милош Земан ғолиб бўлган коалицияга янги ҳукумат шакллантириш бўйича топшириқ берди. Сайловлар арафасида у ANO ва унинг раҳбари Андрей Бабишни қўллаб-қувватлашини яширмаганди, аммо ҳаракат ҳукуматни ёлғиз ўзи шакллантиришга имкон берадиган парламентдаги кўпчиликни йўқотди.

«Биргаликда» коалицияси ва Қароқчилар партиясининг марказчилар билан тузган коалицияси альянс шакллантирган ҳолда 200 ўринли парламентда кўпчиликни ташкил этиши мумкин.

Мухолифат Бабиш билан ҳамкорликда ишлашдан бош тортган, улар унинг бизнеси манфаатлар тўқнашувига олиб келади, деб ҳисоблашган.

Agrofert ҳолдинги асосчиси Андрей Бабиш сиёсатга 2011 йилда кириб келган. Манфаатлар тўқнашуви бўйича айбловлардан қочиш мақсадида у 2017 йилда Agrofert концернини ишончли фондга топширган. Аммо Еврокомиссия ҳам Бабиш фаолиятида манфаатлар тўқнашуви аломатларини кўради, чунки у бош вазир сифатида ЕИ томонидан Agrofert концернига субсидиялар ажратилишига таъсир кўрсатган.

Кутилмаган натижа
Мария Евстафьева, BBC корреспонденти

Бу сайловлар Чехия матбуотида Бабиш учун референдумдан бошқа нарса эмас деб аталди.

Сайловлар натижаларига айнан нима жиддий таъсир кўрсатганини айтиш қийин - яқинда эълон қилинган «Пандора ҳужжатлари»ми ёки сайловчиларнинг ҳукумат пандемияга қарши керакли даражада кураша олмаганидан норозилигими.

Нима бўлганда ҳам унинг сайловлардаги мағлубияти кутилмаган натижа бўлди - сайловдан олдинги барча сўровлар Бабиш партияси устунлигини кўрсатаётганди. Чехияда сайлов кунига уч кун қолганида сайловолди сўровлари натижаларини эълон қилиш қонун билан тақиқланади, шу туфайли биз бош вазир номи билан боғлиқ сўнгги можаро сайловчиларнинг қанчалик кўнглини қолдирганини акс эттириши мумкин бўлган энг сўнгги маълумотларни кўра олмаймиз.

2017 йилги сайловолди кампанияси авж паллага чиққанида мен Чехиянинг бешинчи рақамли миллиардери Андрей Бабишдан энг охирги бўлиб интервью олгандим. Ўшанда у оптимизм ва иштиёқ билан тўла эди. Мен унга катта жамоа ҳамроҳлик қилишини кутгандим, аммо у учрашувга ёлғиз келди - ўзининг кексайиб қолган голден-ретривер зотли ити билан.

У эклерларни (ширинлик) жуда ёқтиришини, аммо озишни исташини, шунингдек, русча гапиришни маъқул кўрмаслигини айтиб ўтганди. Мени Пругонице [Бабиш ўз оиласи билан бирга яшайдиган посёлка - BBC] аҳолиси қандай ҳурмат билан кутиб олгани ҳайратга солганди.

Ҳозир эса вазият ўзгача. Пругоницеликлар ANO ҳаракатини қўллаб-қувватламади. Бу посёлкада ҳам «Вместе» коалицияси устун келди.

Чехия президенти Милош Земаннинг матбуот котиби Иржи Овчачек давлат раҳбари якшанба куни ғолиб коалиция раҳбари Радим Фиалуни эмас, айнан Бабишни қабул қилишини маълум қилди. Бабишнинг сўзларига кўра, гап янги ҳукумат шакллантириш ҳақида эмас. Аммо айни вақтдаги асосий масалалардан бири - Земан ўз сўзида турадими ёки йўқ.