Украинадаги вазият: томонларнинг баёнотлари, муносабат, ёрдам ва санкциялар

Украина томонининг баёнотлари

Украина президенти Володимир Зеленский ўзининг одатий тунги мурожаатида 1986 йилдан буён дунёнинг ҳеч бир давлати Россиянинг Украинага тажовузи ортидан яратгани каби кенг миқёсдаги ядровий хавфсизликка таҳдид яратмаганини таъкидлади.

«АЭХА ва жаҳон ҳамжамияти томонидан тўлиқ қўллаб-қувватланишдан умидвормиз. Ҳеч ким атом энергетикасини қуролга айлантириш, шунингдек, жаҳон аҳлини ядровий қурол билан шантаж қилиш ҳуқуқига эга эмас», — деган Зеленский.

Володимир Зеленский АЭХА бош директори Рафаэл Мариано Гросси билан Киевда ўтган брифинг чоғида Молдованинг оккупация қилинган ҳудудидан Россиянинг эҳтимолли тажовузига тайёр эканини баён этди.

«Молдованинг вақтинча оккупация қилинган ҳудуди, тўғрироғи Днестрбўйида кўп йиллардан буён доимий жойлашган Россиянинг у ёки бу қўшинлари ҳақида гапирадиган бўлсам, улар доим жанговар шай ҳолатда туришидан хабардормиз. Улар у ёки бу буйруқни кутиб туришади. Бироқ биз уларнинг куч-қудратидан ҳам хабардормиз. Украина қуролли кучлари уларга қарши курашишга тайёр ва улардан қўрқмайди», — деган Зеленский.

Украина ташқи ишлар вазири Дмитрий Кулеба мамлакат «принципиал жиҳатдан янги фазага» — Украина қуролли кучлари НАТО қуролларидан фойдаланишга ўтаётганини таъкидлади.

«Биз икки ой муқаддам ҳеч кимнинг хаёлига ҳам келмаган мутлақо янги фазага ўтдик. Биз принцип ва сифат жиҳатдан янги фазага — Украина қуролли кучларини НАТО қуролларига, НАТО стандартларига ўтказишни бошладик. Бу айни пайтда содир бўлмоқда», — деган Кулеба ўзининг видеочиқишида.

Украина бирлашган қуролли кучларининг оператив штаби ўтган сутка ичида эришилган ютуқлар ҳақида қуйидагича маълумот бермоқда (эслатиб ўтамиз, уруш даврида эълон қилинган маълумотларни мустақил манбалар орқали текширишнинг имкони йўқ):

26 апрелдан кейинги сутка ичида бирлашган кучлар ҳарбий хизматчилари душманнинг 9 та ҳужумини муваффақиятли қайтарган. Россия қўшинларига қуйидагича талафот етказилган:

• 9 та танк;
• 11 та артиллерия тизими;
• 4 та махсус техника;
• 14 та зирҳли техника;
• 3 та жанговар зирҳли машина;
• 3 та махсус инженерлик техникаси;
• 16 та автомобил техникаси;
• 4 та ёнилғи қуювчи техника;
• 1 та зенит қурилмаси;
• 1 та Су-25 самолёти;
• 1 та Ка-52 вертолёти;
• 2 та қанотли ракета;
• 3 та пилотсиз учар қурилма (тахминан «Орлан-10»).
• Шунингдек, Украина ҚК «Восток» тезкор тактик гуруҳи душманнинг 5 та ҳужумини қайтарган. Россия қўшинларига яна қуйидагича талафот етказилган:
• Шахсий таркиб — 100 га яқин, танклар — 6, БТР — 2, САУ — 1, миномёт — 3.

Россия томонининг баёнотлари

Россия президенти Владимир Путиннинг БМТ бош котиби Антониу Гутерриш билан учрашувдаги баёнотларидан:

• Россия доим БМТни қўллаб-қувватлаган ва шу йўсинда давом этади.
• Украинадаги барча муаммолар 2014 йилги давлат тўнтаришидан сўнг пайдо бўлган. Бу чиндан ҳам конституцияга зид тўнтариш эди.
• Россия Донбассда инсонларнинг геноцид бўлишининг олдини олиш мақсадида ДХР ва ЛХРни тан олишга мажбур бўлди.
• Россия томони ўзининг эзгу ниятларини етарли тарзда намойиш этди, аммо Бучадаги провокацияга дучор бўлди. Россиянинг бунга алоқаси йўқ. Биз уни ким уюштирганини биламиз. Биз бу провокацияни ким тайёрлаганини, бу инсонлар кимлигини биламиз.
• Мариуполда ҳарбий ҳаракатлар бормаяпти, улар тўхтаган. 1300 дан ортиқ украин ҳарбийлари асир тушган.
• Қрим ва Донбасс масаласини ҳал қилмасдан туриб, Украинага хавфсизлик кафолатини бериш мумкин эмас.

Владимир Путин шунингдек, Россиянинг ДХР ва ЛХР мустақиллигини тан олганлигини тушунтира туриб, Косово мисолини келтирган.

Анониу Гутерришнинг Владимир Путин билан учрашувдаги баёнотидан:

«Мен Россиянинг Украинада кечаётган воқеалар, Европа ва глобал хавфсизликка нисбатан бир қатор эътирозлари борлигини тушунаман. Сизнинг норозилингизни ҳам тушунаман, лекин бизнинг нуқтайи назаримизга кўра бу зиддиятлар БМТ уставида кўзда тутилган воситаларга асосланган ҳолда ҳал этилмоғи керак. Ишонамизки, мамлакат ҳудудий яхлитлигини бузиш БМТ уставига тўлиқ мос келмайди. Биз ҳозир бўлаётган воқеалардан ташвишдамиз ва Украина ҳудудига бостириб кириш содир бўлди, деб ҳисоблаймиз. Шундай бўлса-да, мен Москвага прагматик ёндашув билан келдим», — деган Гутерриш.

Россия Мудофаа вазирлиги Киев Херсон областининг барча ҳудуди устидан назоратни йўқотганини эълон қилди. Россия мудофааси бошқаруви миллий маркази бошлиғи генерал-полковник Михаил Мизинцевнинг сўзларига кўра, Россия ҳарбийлари назорати остига шунингдек Харьков, Запорожье, Николаев областларининг бир қисми ҳам ўтган.

Россия Мудофаа вазирлиги Киевда британиялик маслаҳатчилар жойлашган марказларга зарба бериш билан таҳдид қилди. Вазирликнинг қайд этишича, Буюк Британия Киевни Россиядаги объектларга Британия қуроллари билан зарба беришга гиж-гижламоқда.

«Россия қуролли кучлари узоқ масофага уча оладиган юқори аниқликдаги қуроллар билан Киевдаги шу каби қарорлар чиқариладиган марказларга зарба бериш учун сутка бўйи жанговар шай ҳолатда турибди», — дейилади РФ Мудофаа вазирлиги баёнотида.

Россия Мудофаа вазирлигининг махсус вакили Игор Конашенковнинг тунги брифингида эълон қилинган маълумотлар (эслатиб ўтамиз, уруш даврида эълон қилинган маълумотларни мустақил манбалар орқали текширишнинг имкони йўқ):

• Россия қуролли кучлари юқори аниқликдаги ракеталар билан Украинанинг 32 та ҳарбий оьбъектига зарба берган, жумладан иккита артиллерия батареяси йўқ қилинган;
• Россия ҳарбий комик кучларининг авиацияси Украинанинг 33 та ҳарбий объектига зарба берган, Украина тирик кучларида йўқотишлар сони 200 га яқин;
• РФ ҚК Берёзовка аҳоли пункти яқинида иккита баравар ўт очиш реактив тизими, Комар аҳоли пункти яқинида «Бук-М1» зенит ракета комплексини йўқ қилган;
• РФ ҚК махсус операция бошланганидан буён Украина ҚКнинг 589 та пилотсиз бошқариладиган учар қурилмалари, 2588 та зирҳли техникасини йўқ қилган.

Украинага кўмак

40дан ортиқ давлатларнинг мудофаа вазирлари Германиянинг Рамштайн шаҳридаги АҚШ ҲҲК базасида учрашув ўтказишди ва Россия тажовузига қарши Украинага ёрдам бериш бўйича коалиция тузилганини эълон қилишди.

АҚШ мудофаа вазири бу учрашувни тарихий деб атади. Унинг сўзларига кўра, бу саммит Рамштайн учрашувига келган давлатлар вакиллари киритиладиган алоқа гуруҳининг иш бошлашига сабаб бўлади. Унга нафақат НАТОга аъзо 30та давлат, бир қанча ёндош давлатлар ҳам аъзо бўлган. Масалан, Япония ва Исроил.

Германия мудофаа вазири Кристина Ламбрехт хоним ГФР ҳукумати Украинага «қанотли ракеталарнинг кушандаси» деб саналадиган «Gepard» зенит танкларини етказиб беришни маъқуллаганини эълон қилди.

Буюк Британия яқин ҳафталарда — 10 майгача Украинага юқори технологияли Brimstone ракеталарини етказиб беради, деган Бирлашган Қироллик мудофаа вазири ўринбосари Жеймс Ҳиппи.

Норвегия бош вазири Йонас Гар Стёре унинг мамлакати Британия раҳбарлиги остида Украина учун қурол-яроғ сотиб олишга 44 млн доллар ажратишини эълон қилди.

Россияни тарк этиш ва санкциялар

Bank of America Россиянинг АҚШдаги иккита бош консуллиги ҳисобрақамларини беркитиб қўйган. Россия элчихонасининг иш режими блокланган. Бу ҳақда «Россия-1» телеканали эфирида Россиянинг АҚШдаги элчиси Анатолий Антонов айтган.

Полша Россия ва Беларуснинг 15 та жисмоний ва 35 та юридик шахсларига нисбатан ўз санкцияларини жорий қилди. Санкция рўйхатидан бизнесменлар (Олег Дерипаска, Михаил Фридман, Михаил Гуцериев ва бошқалар), шунингдек, «Касперский лабораторияси» ва КамАЗ каби корхоналар ўрин олган.

Германия иқтисодиёт вазири Роберт Ҳабек Германия Россия нефтидан зудлик билан воз кечишга тайёр эканини баён қилди. «Бугун мен эмбарго Германия учун бошқарса бўладиган ҳолатга айланганини айта оламан», — деган Ҳабек. Унинг сўзларига кўра, айни пайтга келиб мамлакат нефт импортида Россиянинг улуши бор-йўғи 12 фоиз ва унга муқобил аллақачон топилган.

Renault «Автоваз»даги ўзининг 68 фоизлик улушини «бир рублга» сотади, деган РФ саноат ва савдо вазири Денис Мантуров. Француз автоконцерни 5-6 йил ичида уни қайта сотиб олиши мумкин бўлади.

Халқаро хоккей федерацияси Россияни 2023 йилги хоккей бўйича жаҳон чемпионатини ўтказиш ҳуқуқидан маҳрум қилди. IIHF ўз қарорини барча қатнашувчи томонларнинг хавфсизлиги ва омонлигини ўйлаб чиқарганини тушунтирди. Мусобақалар 2023 йилнинг 5–21 май кунлари Санкт-Петербург шаҳрида ташкиллаштирилиши керак эди.

Алексей Навалнинг ҳаммаслаклари 6 минг «коррупционер ва уруш қўзғатувчилари» рўйхатини тузишди. Рўйхат муаллифлари 6 минг кишининг барчасини ғарб санкция рўйхатига киритилишини режалаштирмоқда. Рўйхатда аллақачон санкцияларга дучор бўлган Владимир Соловьёв, Маргарита Симоньян, Ольга Скабеева ва бошқа таниқли шахслар қатори журналистлар Ксения Собчак ва Олег Кашин ҳам бор.

Нидерландия россияликларга туристик виза беришни бас қилди.

Россия томонининг қарши чоралари

Роскомнадзор Riseup ҳимояланган почта ва алоқа сервисини блоклади. Ундан сўл қарашларга эга жаҳондаги барча активистлар фойдаланади. Сервис маъмурияти ўз мижозлари ва уларнинг ёзишмалари ҳақидаги ахборотни бериш борасида давлат органларининг сўровига рад жавоб бериб келади.

Полшанинг PGNIG компанияси «Газпром» 27 апрелдан бошлаб Полшага газ етказиб беришни тўхтатишини хабар қилди. Россия гази учун рублда ҳақ тўланмаётгани учун шундай чора қўлланилган. «Газпром» бу ахборотни тасдиқламаган.

«Газпром» Болгариянинг Bulgargaz газ тақсимловчи компаниясини 27 апрелдан бошлаб газ етказиб берилмаслиги ҳақида огоҳлантирган, дея хабар берган Болгария энергетика вазирлиги.

Аксилроссия санкциялари Роттердам шаҳридаги Европанинг энг йирик порти ўтказиш қувватига таъсир қилмоқда — биринчи чоракда кўрсаткичлар 1,5 фоизга тушган.

Порт бош директори Аллард Кастелейннинг айтишича, рус-украин можароси «жаҳон савдосида жиддий ноаниқлик ва логистика занжирларидаги ўзгаришлар»ни келтириб чиқармоқда.

Москва шаҳар арбитраж суди Google компаниясининг 500 млн рублга тенг активларини ҳибсга олди. Суд «Газпром медиа» ҳолдингига қарашли «ГПМ Развлекательное телевидение» МЧЖнинг YouTube тармоғидаги аккаунтига рухсатни очиш тўғрисидаги даъво аризасини қаноатлантирган. Google ҳозирча жавоб бермаган. Эслатиб ўтамиз, YouTube Россия давлат ОАВларининг каналларини бутун дунё бўйлаб блоклаган.

Халқаро ҳамжамиятнинг муносабати

БМТ 24 февралдан 25 апрелга қадар Украинадаги уруш давомида тинч аҳоли ўртасида 5840 та қурбонни аниқ ҳисобга олган: асосан ўт очишлар ва авиазарбалар натижасида вафот этганлар — 2729 нафар (201 нафари болалар); яраланганлар — 3111 нафар (299 нафари болалар). Реал йўқотишлар сони анча катта.

БМТ маълумотига кўра, уруш бошланганидан буён Украинада 7,7 млн киши ички қочқинларга айланган. Уларга нақд пул, озиқ-овқат, тиббий хизматлар, зўравонлик ва инсон савдосидан ҳимоя керак.

Словакия президенти Зузана Чапутова Россия ҳарбийларига рус тилида мурожаат қилди.

«Россия аскарлари, қўмондонлар ва барча тааллуқли шахслар. Агар ўзингизда инсонпарварликдан бирор қолдиқ сезсангиз, уни жонлантиринг ва бу ёвуз урушни тўхтатинг. Чунки кундан кунга сизлар жони ва танасини жароҳатланган аёллар, болалар, беайб кишилардан иборат армияни ўстирмоқдасизлар. Ҳимоясиз кишига озор етказиш — буюк заифлик нишонасидир», — деган Зузана Чапутова.

Германиянинг «Рамштайн» авиабазасида йиғилган 40 та давлат мудофаа вазирлари олдида чиқиш қила туриб АҚШ мудофаа вазири Ллойд Остин «Россиянинг адолатсиз бостириб киришига қарши курашишда Украинага ёрдам бериш ва эртанги таҳдидлар учун Украинанинг мудофаа қобилиятини мустаҳкамлаш»га ваъда берди.

Ллойд Остиннинг чиқишидан парчалар:

• Бутун дунё мамлакатлари Россиянинг империалистик агрессиясига қарши бизнинг Украинани қўллаб-қувватлаш қатъиятимизда бирлашган. Украина ғалаба қозонишига аниқ ишонмоқда, бу ерда йиғилганлар ҳам.
• Россия урушни ўз танловига кўра, бир кишининг амбицияларини қондириш учун олиб бормоқда. Украина ўз демократиясини, суверенитетини, халқини ҳимоя қилиш учун урушмоқда.
• АҚШ Украинага жаҳондаги ҳар қандай давлатдан кўпроқ ёрдам берди ва Украина армияси урушда ғалаба қозониши учун ёрдам беришда давом этиш ниятида.
• Украиналиклар 62 кундирки жанг қилишмоқда. Уларнинг қаршилиги улар қалқон бўлиб турган бутун эркин дунё учун кўтаринки руҳ бағишламоқда.
• АҚШ Киевнинг эҳтиёжларини қондириш учун «ер ва осмонни силжитишда давом этади», биз «ҳали жуда кўп нарса қилишимиз керак».
• АҚШ Россиянинг ҳарбий салоҳиятини пасайтиришга эришиш ниятида.
• Ҳамкор давлатлар Украина учун 5 млрд долларга яқин ҳарбий ёрдам тўплашган, уларнинг 3,7 млрд доллари АҚШ маъмурияти ёрдами.
• Украинанинг ҳамкорлари ҳар ойда унга ҳарбий ёрдам кўрсатиш бўйича маслаҳатлашув ўтказиб туради.
• АҚШ ядровий қуролни қўллаш ҳақидаги баёнотларни таҳдидли ва бемаҳсул деб ҳисоблайди.
• Украина келажакда яна НАТОга аъзо бўлишга ҳаракат қилиши мумкин, Алянс очиқ эшик сиёсатидан воз кечмайди.
• АҚШ Украина низосининг Молдовагача кенгайишини истамайди ва Днестрбўйидан келаётган хабарларни синчиклаб ўрганади.