ОАВ: Эрдўған Туркияда муддатидан олдин сайлов ўтказиш имкониятини кўриб чиқмоқда

Туркияда 2023 йил июнь ўрталарига белгиланган президентлик сайловлари 2022 йилнинг кузига кўчирилиши мумкин, деб хабар берди Welt am Sonntag газетаси 21 август, якшанба куни Европа ташқи ҳаракатлар хизмати (ЕТҲХ) ва ЕИ дипломатлари ўртасидаги манбаларга таяниб. 

Нашрнинг ёзишича, Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған сайловларни муддатидан олдин ўтказмоқчилиги ва уларнинг ташкил этилиши «жуда тез содир бўлиши» ҳақида баъзи аломатлар бор. 

Эрдўғаннинг бўлажак сайловларга тайёргарлигини кўрсатувчи белгилар орасида дипломатлар Туркия президентининг халқаро сиёсатдаги фаоллиги - унинг Россиянинг Украинага қарши уруши даврида ғарб давлатлари ва Россия ўртасида фаол воситачилик қилгани, Сурия йўналишидаги фаоллашуви ва Туркиянинг Ўрта Ер денгизида газ қазиб олиш дастури қайта бошланганини тилга олган. 9 август куни «Абдулҳамид Хон» кемаси Мерсин портидан жўнаб кетди, у Ўрта Ер денгизи шарқий қисмидаги конларни ўрганади. Бундан ташқари, август ойи ўрталарида Эрдўған шахсан Украинага ташриф буюриб, у ерда президент Володимир Зеленский ва БМТ бош котиби Антониу Гутерриш билан учрашди. 

Нашр манбаларининг таъкидлашича, бу ҳаракатлар барчаси Туркия раҳбарининг сайлов кампанияси бошланишидан олдин кучини кўрсатишга қаратилган ва Эрдўған Туркия иқтисодиётидаги қисқа муддатли тикланишдан сўнг мамлакатда жамоатчилик кайфиятининг кўтарилганини ўзи учун қулай вазиятда сайлов ўтказиш учун сабаб сифатида кўриши мумкин.

Туркияда 2022 йил июль ойида йиллик инфляция 79,6 фоизга кўтарилди, бу - 1998 йилдан бери энг юқори кўрсаткич, нархлар эса бир ой ичида 2,37 фоизга ошди. Ушбу рақамлар мамлакатда бир неча йиллардан бери давом этаётган валюта ва иқтисодий инқирознинг навбатдаги босқичи натижаларидир. 

Таҳлилчилар унинг сабабларидан бири сифатида Эрдўған томонидан 2018 йилда бошланган иқтисодий ўсишни ошириш учун фоиз ставкаларини пасайтириш сиёсатини кўрсатмоқда. Бу Марказий банк раҳбарининг маслаҳатига қарши амалга оширилди, натижада лира рекорд даражада пастга тушиб кетди ҳамда материаллар ва энергия импортига қарам бўлган мамлакатда харажатлар қиймати ошди.

2021 йил кузида мамлакатда инфляция янада кучайди – мамлакат Марказий банки ставкани 14 фоизга туширгач, лира кескин тушиб кетди. 2022 йилда эса Россиянинг Украинага бостириб кириши натижасида юзага келган иқтисодий инқироз ва лира курсининг пасайишда давом этиши нархлар ошишига туртки берди. Валюта 2021 йилда долларга нисбатан 44 фоизга, жорий йилда эса яна 27 фоизга пасайган. 

2018 йилдан бери президент Марказий банкнинг уч раҳбарини ишдан бўшатди, аммо инфляция давом этиши ва пандемия иқтисодий оқибатларига қарамай, 2021 йилда у мамлакатда тўлақонли космик дастур ташкил этиш ниятини эълон қилди: Туркияда ўз космодромини яратиш, ўз фуқаросини космосга жўнатиш, фуқаролик ва ҳарбий мақсадлар учун янги сунъий йўлдошларни учириш мақсад қилинган. 

Бу ташаббус фуқаролар ўртасида баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. Баъзилар бу ғояни ҳаяжон билан қабул қилган бўлса, бошқалари иқтисодий инқироз даврида Ойга қимматли миссиянинг мақсадга мувофиқлигига шубҳа билан қаради. Шу билан бирга, миссия кузда лира курси тушишидан олдин эълон қилинган эди, аммо бу воқеалардан кейин ҳам Эрдўған космик дастурдан воз кечмади.