Билл Клинтон Киевни ядро қуролидан воз кечишга кўндирганидан афсусдалигини маълум қилди

АҚШ собиқ президенти Билл Клинтон 1994 йилда Украина ядровий қуролдан (ЯҚ) воз кечишига олиб келган жараёндаги ролидан афсусда эканлигини билдирди. Америка собиқ раҳбари 4 апрел, сешанба куни Ирландиянинг RTÉ телерадиоэшиттириш корпорацияси Prime Time дастури бошловчисига интервью берди. 

Клинтон фикрича, агар Киев ядровий тўхтатувчи воситага эга бўлганида, Россия Украинага бостириб кирмаган бўларди. 

«Мен шахсан ўзимни алоқадор ҳис қиляпман, чунки мен уларни (Украина ҳукуматини) ядро қуролидан воз кечишга кўндирганман. Уларнинг ҳеч бири Украинада ҳали ҳам қурол бўлганида Россия бу найрангни уюштирган бўларди, деб ишонмайди», - деди Америка собиқ раҳбари.

1994 йил январида Клинтон Россия ва Украина собиқ президентлари Борис Елцин ва Леонид Кравчук билан Украина ҳудудидан ядро қуролини олиб чиқиш бўйича уч томонлама шартнома имзолаган. 

1994 йил ноябрда «Украинанинг 1968 йил 1 июлдаги Ядро қуролини тарқатмаслик тўғрисидаги шартномага (ЯҚТШ) қўшилиши тўғрисида»ги қонун қабул қилинди. Ушбу ҳужжат Украинага ядро қуролига эга давлатлар томонидан хавфсизлик кафолатлари берилганидан кейин кучга кириши кўзда тутилган. 1994 йил декабр ойида Европада ҳамкорлик кенгашининг Будапештда бўлиб ўтган саммитида АҚШ, Буюк Британия, Россия ва Украина Киев учун хавфсизлик кафолатлари бўйича меморандум имзолаган. Ҳужжат Будапешт меморандуми сифатида танилган. 

Мажбуриятлар 2014 йилда Россия Қримни эгаллаб олиб, аннексия қилганда, шунингдек, Киевга қарши кейинги кенг кўламли уруш пайтида бузилган, дея маълум қилди RTÉ.

«Президент Путин президент Елцин Украина ҳудудий яхлитлигига ҳеч қачон аралашмаслик тўғрисида имзолаган келишувни қўллаб-қувватламаслигини билардим – у Украина ядро қуролидан воз кечиши учун эришилган келишув эди», - деди Клинтон. 

Унинг сўзларига кўра, Украина расмийлари «ядро қуролидан воз кечишдан қўрқишган, чунки улар бу экспансионистик Россиядан ҳимоя қиладиган ягона нарса деб ўйлашган».

«Президент Путин ўзига қулай бўлган пайтда бу шартномани бузди ва у қилган биринчи иш Қримни қўлга киритиш бўлди. Ўзимни даҳшатли ҳис қиляпман, чунки Украина - жуда муҳим давлат», - деб тан олди Америка собиқ раҳбари.

Билл Клинтон Ғарбнинг Киевни қўллаб-қувватлаши зарурлигига ишонч билдирди.

«Менимча, Путин қилган иш жуда нотўғри, фикримча, Европа ва АҚШ Украинани қўллаб-қувватлашда давом этиши керак», — деди RTÉ суҳбатдоши. «Шундай вақт келиши мумкинки, Украина ҳукумати уларга мос келадиган тинчлик келишуви ҳақида ўйлаб кўришга қарор қилади, лекин мен шунда улардан ҳамма воз кечиши керак эмас, деб ўйлайман», деб қўшимча қилди у. 

Билл Клинтон 1993 йилдан 2001 йилгача АҚШ президенти лавозимида ишлаган. 

Будапешт меморандуми имзоланиши совет иттифоқининг қулаши натижасида шаклланган давлатлар ва Ғарбнинг етакчи ядровий давлатлари ўртасидаги узоқ муддатли музокаралар жараёнини якунлаб берган. Бу жараёнда Украина алоҳида ўрин тутган. Киевдаги манбаларга кўра, 1991 йилда у СССРдан 176 та қитъалараро баллистик ракета ва 2500 дан ортиқ тактик ракеталарни мерос қилиб олган. 

Ушбу ҳужжат матнида АҚШ, Буюк Британия ва Россия Украинанинг Ядро қуролини тарқатмаслик тўғрисидаги шартномага қўшилишини олқишлаган, шу билан бирга, унинг мустақиллиги ва «мавжуд чегараларини» ҳурмат қилишга ваъда берган. Худди шундай меморандумларни Беларус ва Қозоғистон имзолаган. Матннинг инглиз тилидаги версиясида рус тилига «ваъда», «сўз бериш» деб таржима қилиниши мумкин бўлган «assurances» сўзи ишлатилган.