«Бозор ёввойи шаклланса, аҳолининг қуёш энергетикасига иштиёқи сўнади» – Германиядаги ўзбекистонлик электр муҳандиси

Германияда қуёш панелларини ўрнатиш хизматини кўрсатадиган Bright Solar компанияси эгаси Зафар Сафоев BBC’нинг ўзбек хизматига берган интервюсида Ўзбекистонда аҳоли қуёш панелларини ўрнатишга мажбурланаётгани ҳақида гапириб, қандай қилиб қуёш энергиясини ривожлантиришга оид саволга жавоб берди.

«Ҳозир ҳукумат аҳоли қуёш энергиясидан фойдаланишини хоҳлаяпти. Мен бундай бўлишини истамаган бўлардим. Аҳолига кичик қуёш станцияларини қуринглар ва ҳаммасини давлатга сотинглар, ҳар бир киловатт соатини 1000 сўмдан оламан, деган бўлардим. Бу қурилаётган қуёш станциялари иқтисодий жиҳатдан ўзини оқлашига олиб келади. Ҳар қандай инсон бир нарсага пул тикса, бу пул фойдали бўлиб қайтиб келишини хоҳлайди. Агар кўпроқ ички истеъмолга бўлса, бу ўзини оқламаслиги мумкин», дейди у.

Зафар Сафоев биринчи навбатда аҳолини шу станциялар билан таништириш кераклигини таъкидлади.

«Панеллар қанча электр энергиясини ишлаб чиқаряпти, қанча сотяпти, бу ўзи фойдалими – буни тушуниши керак. Кейинчалик бу жараёнлар билан иқтисодиёт ривожланса, аҳоли сотиб олаётган электр энергияси 1000 сўмдан қиммат бўлиши ҳам мумкин. Кейин аҳоли “биз электр энергияси ишлаб чиқариб, 1000 сўмдан сотяпмиз. Лекин тармоқдан 3000-4000 сўмдан оляпмиз. Ички истеъмолга ишлатайлик шу энергияни, бу фойдали экан, яхши экан”, десин. 2-3 йилда аҳоли қуёш электр станциялари билан танишган бўларди», дейди ўзбекистонлик электрик.

Журналист уй хўжаликлари қуёш панелларини ўрнатса, 3 йилга мулк ва ер солиғидан, компаниялар эса 10 йилга озод қилинишини таъкидлаб, яна қандай имтиёзлар бериш мумкинлиги ҳақида сўради.

Сафоев ҳукуматнинг кейинги қиладиган иши бозорни шакллантириш эканини айтади.

«Германияда, аввалига, қурилган қувватга қараб пул берилган. Охирги йиллардан бошлаб [уни ўрнатганлар] ҚҚСдан озод қилинди. Қаерга станция ўрнатилса, ўша ер ҚҚСдан озод қилинган ва 20 фоизга арзонга тушган. Бу имтиёзлар яхши нарса деб ўйлайман.

Ҳукуматнинг кейинги қиладиган ишларидан бири – бозорни шакллантириш. Бозорга ишлаб чиқарувчиларни кўпроқ олиб келиш керак. Танловни кўпайтириш керак, бу соҳада ишлайдиган фирмалар кўпайишига ёрдам бериш керак.

Мисол учун, мен ҳозир уйимга панел қураман десам, бир нечта фирма талабгор бўлиб келади. Ўзбекистонда эса маълум бир фирма ва компаниялар келаётганини эшитдим. Бу фақат фирмалар сони билан эмас, балки кадрлар етишмовчилиги билан ҳам боғлиқ.

Бу нарса устида Энергетика вазирлиги бош қотириши керак, деб маслаҳат берган бўлардим. Бу бозор тартибга солинмасдан ривожлантирилса, ёввойи тарзда шаклланса, яхши эмас, аҳолининг қуёш энергетикасига нисбатан иштиёқини сўндиради. Ҳозирги мажбурлашлар шундан келиб чиқяпти. Нимадирларга мажбурий йўналтириш натижа бермаяпти, бошқа соҳалардан хулоса чиқариш керак», дейди у.

Унинг таъкидлашича, сервис хизматлари кўрсатишни ҳам йўлга қўйиш керак. Қуёш станцияси қурилгандан кейин унга хизмат кўрсатиш, камчилиги чиқса тузатиш схемалари бўлиши керак.

«Агар бундай бўлмаса, бу станциялар ўзини оқламайди. Аҳоли пулига куйгани қолади. На электрдан фойдалана олади, на фойда кўради.

Шунингдек, ҳукумат ҳеч қачон план қўймаслиги керак, шу йил 11 мингта қуринглар демаслиги керак. Ёки бир йил ичида шунча қувватни ишга туширамиз дейиш керак эмас. Маррани қўйиш керак, лекин бунга мажбурланмаслиги керак. Бўлмаяптими, аҳоли хоҳламаяптими, яна имтиёзлар ва йўналиш бериш керак. Энг жозибалиси – ички истеъмолга ишлатманглар, қуринглар ва давлатга сотинглар дейиш бўлади», дейди у.