Урушдан чарчаган ЦАҲАЛ, Трампнинг Путин билан келишув режаси ва Москвадаги жазирама — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништиришда давом этамиз.

Ғазодаги вазият

Исроил кучлари Рафаҳга ҳужум чоғида ҲАМАС жангчилари ва қўмондонларидан 900 кишини йўқ қилганини иддао қилмоқда. Бу ҳақда ЦАҲАЛ бош штаби қўмондони хабар берган.

БМТнинг фаластинлик қочқинларга ёрдам бериш ва ишларни ташкиллаштириш Яқин Шарқ агентлигининг тахминига кўра, Исроил ҳужумлари туфайли қамал қилинган Ғазо жанубидаги Хон Юнус шаҳрини 250 минг одам тарк этиши кутилмоқда.

Фаластин соғлиқни сақлаш вазирлигининг Ғазодаги бўлинмаси маълумотларига кўра, Ғазода ҳалок бўлган фаластинликлар сони 37 минг 925 нафарга етди. Ярадорлар сони 87 минг 141 нафар.

Сўнгги бир сутка ичида Исроил ҳарбийлари учта оммавий қирғин ўтказишган ва 25 кишининг ўлими ҳамда 81 кишининг ярадор бўлишига сабабчи бўлишган.

Ғазода шу кунгача 21 минг бола бедарак йўқолган ҳисобланади.

Ғазога ёрдам

Малайзия бош вазири Анвар Иброҳим Индонезия билан биргаликда Фаластин экславига тинчликпарвар кучлардан иборат контингент жўнатилиши мумкинлигини таъкидлади.

Сиёсатчининг қайд этишича, бундай ҳолда малайзиялик қўшинлар Индонезия тинчликпарвар кучлари билан биргаликда ҳаракат қилишини айтди. Бироқ, бунинг учун БМТ Хавфсизлик Кенгашининг тегишли мандати зарур бўлади.

Анвар Иброҳим Индонезиянинг сайланган президенти ва мудофаа вазири Прабово Субианто билан телефон орқали суҳбатда «Малайзия-Индонезия халқаро тинчликпарвар миссияси доирасида ҳамкорлик қилиш ғоясини олқишлаши»ни айтган.

«Фаластиндаги ҳуманитар вазиятга тўхталиб, мен Прабовога агар БМТ мандат берса Малайзия Индонезия билан ҳар қандай инсонпарварлик миссиясида ҳамкорлик қилишга тайёр эканини айтдим», — деб ёзган бош вазир Facebook’да.

Бу икки давлат Исроилни мустақил давлат сифатида тан олмайди ва у билан бирор бир дипломатик ёки иқтисодий алоқаларга эга эмас.

ЦАҲАЛ урушдан чарчади

Исроиллик генераллар Ғазо секторида тинчликка эришиш истагида, ҳаттоки бу бир муддат ҲАМАСни ҳокимият тепасида қолдирса ҳам, деб ёзади The New York Times.

Генералларга кўра, сулҳ келишуви Ғазода ҳамон ушлаб турилган 120 га яқин исроилликларни ўлик ё тирик бўлса-да озод қилишнинг энг яхши йўлидир. Нашр Исроил хавфсизлик хизматининг олти нафар собиқ ва амалдаги ходимлари билан интервюдан сўнг шундай хулосага келган.

Ҳарбийларнинг фикрича, ЦАҲАЛга узоқ давом этган урушдан сўнг тикланиш, шунингдек, «Ҳизбуллоҳ»га қарши қуруқликдан олиб бориладиган эҳтимолли жангга тайёргарлик кўриш учун вақт керак.

Ҳарбийларнинг ўт очишни тўхтатишга бўлган муносабати уларнинг сўнгги ойларда фикри ўзгарганидан далолат беради — Нетаняҳу ҳудудни урушдан сўнг бошқарув бўйича режага эга эмаслиги ва масъулиятни ўз зиммасига олишни истамаётгани ойдинлашиб бормоқда, натижада, ҳарбийлар «абадий уруш»дан чўчишмоқда, деб ёзади журналистлар.

«Улар Ғазодаги пауза Ливанда можаро авж олишини тўхтатиши эҳтимоли катта эканини тушуниб туришибди. Уларда ўқ-дорилар, эҳтиёт қисмлар, куч-қувват ҳам аввалгидан камроқ», — деган Исролнинг миллий хавфсизлик масалалари бўйича собиқ маслаҳатчиси Эял Ҳулата.

Материал чоп этилгач, Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу уруш то ҲАМАС жангчилари тўлиқ йўқ қилинмагунча давом этишини таъкидлади.

«Бундай бўлмайди. Биз урушни барча мақсадларимизга етишгунимизча, жумладан ҲАМАСни йўқ қилиб, гаровда ушлаб турилган барча одамларимизни озод қилмагунимизча давом эттирамиз», — деган Нетаняҳу.

NYT журналистлари ўз материалларида Нетаняҳу ҲАМАСни ҳокимият тепасида қолдирувчи сулҳ келишувидан чўчиши, чунки бундай якун унинг ҳукмрон коалициясини барбод қилишини қайд этишган. Нетаняҳунинг колиция бўйича ҳаммаслаклари Бецалел Смотрич ва Итамар Бен Гвир агар воқеалар бундай тус оладиган бўлса коалициядан чиқишини аввалроқ таъкидлаб ўтишган эди.

Украинадаги вазият

Венгрия ҳукумати раиси Виктор Орбан ташриф билан Украина пойтахти Киев шаҳрига келди ва Володимир Зеленский билан учрашди.

Reuters агентлиги хабарига кўра, Орбан Зеленскийга ўт очишни тўхтатиш имкониятини кўриб чиқишни, бу унинг фикрича, тинчлик музокараларини тезлаштириши мумкинлигини айтган.

«Тинчлик бу — муҳим масала. Сизлар яшаётган уруш шароити айни пайтда Европа хавфсизлигига ҳам интенсив таъсир ўтказмоқда. Биз, албатта, жаноб Зеленскийнинг тинчликка эришиш бўйича барча ташаббусларини юқори баҳолаймиз. Мен Зеленскийга бу ташаббуслар жуда кўп вақтни талаб этишини айтдим. Айнан халқаро дипломатия қоидаларига кўра улар жуда мураккаблаштирилган. Мен Зеленскийдан бошқача йўл тутиш ҳақида ўйлаб кўришни сўрадим: аввал ўт очишни тўхтатиш, сўнгра тинчлик ҳақида музокаралар ўтказиш. Чунки ўт очишнинг тўхтатилиши бундай музокараларнинг тезлашишини таъминлаши мумкин», – дея Орбан матбуот анжуманидаги чиқишидан иқтибос келтирмоқда «Интерфакс-Украина».

Виктор Орбаннинг Киевга ташрифи бугун маълум бўлди. Бу унинг Украинага Россия босқин уюштирганидан буён Киевга илк ташрифи. Ташрифдан аввал Венгрия ҳукумати матбуот котиби музокараларнинг асосий мавзуси «тинчликка эришиш учун имкониятлар» бўлишини айтган эди.

Трамп Путин билан қандай келишмоқчи?

АҚШнинг собиқ президенти Доналд Трамп яна Оқ уй раҳбари этиб сайланган тақдирда Россия президенти Владимир Путин билан келишиш мақсадида Шимолий Атлантика алянсининг шарқ томон кенгайишидан воз кечиши мумкин.

Бу ҳақда Politico нашри икки нафар миллий хавфсизлик масалалари бўйича экспертларга асосланиб ёзмоқда.

Нашрга кўра, Трамп Путинга НАТОнинг шарқ томон кенгайтирмаслик — алянсга Гуржистон ва Украинани қабул қилмаслик тўғрисидаги келишув таклиф этмоқчи. Шунингдек, томонлар Украинанинг оккупация қилинган қисмларидан қанчасини Россия ихтиёрида қолдириш тўғрисида ҳам музокаралар олиб боришади.

Трампнинг яна бир ғояси НАТОнинг икки даражали тизими билан боғлиқ, дейишмоқда нашр манбалари. Унга кўра, мудофаа учун харажатлари ЯИМининг 2 фоизига етмайдиган алянс аъзолари «АҚШ томонидан тақдим этиладиган ҳимоя ва хавфсизлик кафолатларидан фойдалана олишмайди».

Шундай қилиб, бундай давлатларга алянс шартномасининг 5-моддаси жорий этилмайди, яъни уларга ташқаридан ҳужум бўлса блок бўйича иттифоқчилар уларга ёрдам кўрсатиш учун шошилишмайди. Боз устига, Трамп командаси аъзолари мазкур модда жуда турланувчан экани ва ҳар қандай аъзога ўз ҳарбийларини сафарбар қилиш мажбуриятини талаб қилмаслигига урғу беришмоқда.

Россиядаги жазирама

Москва шаҳрида кузатилган жазирама 134 йил аввалги рекордни янгилади. 2 июл куни Россия пойтахтида антициклонлик ва қуруқ ҳаво ҳукмрон бўлди ва ҳаво ҳарорати +30...+33 даражага кўтарилган.

«Ёзнинг энг тик қуёшли кунлари учун ҳам бу иқлим нормасидан қарийб 10 даража юқори аномал жазирама ҳисобланади. Москвада аввалги об-ҳаво рекорди — +31,9 даража 1890 йилда қайд этилган. Яъни 2 июл куни бундай иссиқ бўлмаганига 134 йил бўлибди», — деган синоптик Евгений Тишковец.

Метеоролог кейинги икки кунда ҳам янги ҳарорат рекордлари қайд этилишини анонс қилди: 3 июл куни +31…+33 (рекорд +32,2 — 1917 йил), 4 июля +32…+34 (рекорд +33,7 — 1938 йил) даража иссиқ кутилмоқда. Дам олиш кунларига бориб Москвада ҳарорат туша бошлайди ва йилнинг шу фаслига хос кўрсаткичларга қайтади —+25…+28.

Ҳарорат рекорди нафақат Москва шаҳрида, бутун Россияда кузатилмоқда. Тишковецнинг маълумотларига кўра, 2 июл куни термометр устунлари 20 дан ортиқ ҳудудларда «бутун метеотарихда кузатилмаган» даражаларгача кўтарилган.

Айрим ҳудудларда жазирама ўрмон ёнғинларини келтириб чиқарган. Масалан Саха-Ёқутистонда ёнғин 750 минг гектар майдонни эгаллаб олган. Таққослаш учун: Москва шаҳрининг ҳудуди 2012 йилда Москва областидан қўшиб олинган ҳудудлар билан ҳисобланганда 256 минг гектарга тенг. Тувада 1 июлда ўрмон ёнғинлари майдони 1800 гектаргача кенгайган. Ҳар икки ҳудудда фавқулодда вазият режими жорий этилган.