Ултра ўнглардан қочаётган Нетаняҳу, Медведевдан муваққат тинчлик режаси ва Россияда мигрантларга янги чекловлар — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништиришда давом этамиз.

Ғазодаги вазият

Исроил ҳарбийлари Ғазо шаҳрига қайта кўчиб кирган аҳолини яна секторнинг жанубий ва марказий қисмига эвакуация қилиш ҳақида буйруқ берган. Анклавнинг шимолий қисмида Исроил ҲАМАС гуруҳига қарши янги жанговар операция бошлаган.

Исроилликлар томонидан самолётлардан ташланган варақаларда «хавфли жанговар ҳаракатлар зонаси»ни тарк этиш сўралган ва соҳил бўйидаги Дайр ул-Балаҳ ва аз-Завайдага йўл олиш учун хавфсиз иккита йўналиш белгилаб берилган.

БМТ ҳар доимгидек эвакуациянинг янги тўлқинидан чуқур ташвишда эканини билдирган.

Исроил ҳарбий ҳукуматни тарқатгач, Исроил бош вазири кичикроқ хавфсизлик форуми ташкил этиб, унга миллий хавфсизлик вазири, ултраўнг миллатчи Итамар Бен-Гвирни киритишни ваъда қилган. Бу ҳақда Бен Гвирнинг ўзи журналистларга интервюсида мақтанган.

«Мен фақат бир хил фикрловчи одамлардан иборат бўлмаган форум тузишни сўрадим. Бош вазир бундай форум тузишни ваъда қилганди, лекин ҳамон тузгани йўқ. Шунинг учун биз санкциялар қўллаймиз», деган Бен Гвир.

Бен Гвир атрофидагиларнинг айтишича, Нетаняҳу уни ҳарбий кабинетга киритмаслик учун ҳамма нарсага тайёр. Бунга жавобан Бен Гвир ўз партиясини ҳукумат коалициясидан олиб чиқиб кетиш билан таҳдид қилиб келади.

Бу орада, Ғазода ўлдирилганлар сони 38 минг 295 кишига етган. Урушнинг 278-кунига келиб, яраланганлар 88 минг 241 кишини ташкил этмоқда. Ўтган сутка ичида исроилликлар 4 та оммавий қирғин ўтказиб, 52 кишини ўлдирди, 208 киши яраланди.

Байдендан хавфсираш

АҚШ Вакиллар палатасидаги демократларнинг учдан бир қисми президентлик сайловида Жо Байден эмас, бошқа демократ қатнашишини истамоқда, деб ёзди The Wall Street Journal нашри.

Газета хабарига кўра, яна учдан бир қисм демократлар Байден сайловда қатнашишига кўниб бўлган, аммо улар ғалабага ишонмаяпти. WSJ'га бу ҳақда шахсини маълум қилмаган демократлар маълум қилган.

Журналистлар вакиллар палатасидаги демократлардан фақат етти нафари Байден пойгадан чиқиши ҳақида очиқ гапиргани, қолганлар бу ҳақда фақат ўзаро суҳбат вақтида гапирганига эътибор қаратган.

Маълумот учун, 27 июн куни АҚШ президенти Байден сайловдаги рақиби Трамп билан дебат вақтида ўзини жуда нўноқ тутгани сабаб демократлар орасида саросима бошланган ва унинг ғалабасига ишонч пасайиб кетганди. Байден эса пойгадан чиқиш нияти йўқлиги, Трампни иккинчи марта ҳам енгишга ишончи комил эканини айтганди.

Бироқ, Вашингтонда ўтаётган НАТОнинг юбилей саммитида Байденнинг дадил ва ўктамона гапириши бироз шубҳаларнинг тарқалишига хизмат қилгани ҳам айтилмоқда.

Русча айёрлик

Россия Хавфсизлик кенгаши раиси ўринбосари, собиқ президент Дмитрий Медведев Украина билан сулҳ тузилгач, Украинани тўлиқ эгаллаб олишга тайёргарлик кўришга чақирди.

Москва ва Киев сулҳ шартномаси имзолаб, урушни якунлаганидан сўнг Россия Украинанинг бутун ҳудудини эгаллашга тайёргарлик кўриши керак, деган Медведев.

«Ҳаттоки қоғозларга имзо қўйиб, мағлубиятини тан олганидан сўнг ҳам Украинадаги радикалларнинг қолган қисми эртами-кечми қайта гуруҳланиб, Россиянинг ғарбдаги душмаНларидан илҳомланиб ҳокимият тепасига келади. Ана ўшанда бу ярамасларни узил-кесил янчиб ташлаш фурсати келади», — деб ёзган Медведев ўз телеграм каналида.

Унинг сўзларига кўра, ана шу пайтда Россия «бандерачилар квазидавлатининг тобутига узун пўлат мих қоқиши», шунингдек, «унинг қонли мероси қолдиқларини йўқ қилиб, қолган ерларни рус ери қучоғига қайтариши» керак бўлади.

«Ҳаттоки шундан кейин ҳам Россия душманлари ҳеч қаерга йўқ бўлишмайди. Улар куч тўплаб, мамлакатимизни йўқ қилиш учун янги фурсат пойлай бошлашади. Биз ватанни ҳимоя қилиш учун келажакдаги урушларга тайёр туришимиз керак», — деб ёзган Медведев.

НАТОнинг позицияси

НАТО бош котиби Йенс Столтенберг Шимолий Атлантика алянси давлатлари Россиянинг Украина устидан ғалаба қозонишига қўйиб бера олмаслигини таъкидлаб, иттифоқчиларни Киевни қўллаб-қувватлашни кучайтиришга чақирди.

«Бу уруш якунлари глобал хавфсизлик тизимини кейинги ўн йилликлар учун белгилаб беради», — деган у Вашингтонда ўтаётган НАТО саммити очилиш маросимида.

Столтенбергнинг сўзларига кўра, «агрессив қўшни сифатида Россия» билан «риск ва йўқотишларсиз» вариантнинг ўзи йўқ. «Энг катта тўлов ва энг катта риск Россиянинг Украинадаги ғалабаси бўлади. Биз бунга йўл қўя олмаймиз», — деган бош котиб. Унинг қайд этишича, Россиянинг урушдаги ғалабаси Владимир Путинга, шунингдек, Эрон, КХДР ва Хитойдаги бошқа авторитар етакчиларга янада дадиллик бахш этади. «Эркинлик ва демократияни ҳимоя қилиш фурсати етиб келди», — деган Столтенберг.

Бир вақтнинг ўзида у Украина каби янги давлатларни НАТОга қабул қилишда давом этиш кераклигини ёқлаган. Бош котибнинг сўзларига кўра, совуқ урушдан сўнг алянснинг кенгайиши Европани бирлаштирган, интеграция учун йўл очган ва қитъага тинчлик ва фаровонлик келтирган. Худди ўшанда бўлганидек, бугун ҳам «тиниқ фикр ва қатъият кўрсатилиши керак», деган у.

Қайд этиб ўтиш керак, Украинани НАТОга қабул қилиш Шимолий алянснинг Вашингтонда ўтаётган саммити кун тартибидан ўрин олмаган.

АҚШ пойтахтида иш бошлаган уч кунлик саммит мобайнида алянснинг Киевга қурол-яроғлар жўнатилишини мувофиқлаштирувчи янги қўмондонлик тузилмалари, украиналик ҳарбийларни ўқитиш, молиялаштиришни давом эттириш, ҳарбий ёрдам кўламини кенгайтириш ва хавфсизлик соҳасида янги келишувларни имзолаш каби масалалар ҳақида сўз борди. Яқин 1 йил ичида Киевга 5 та ҳаво ҳужумидан мудофаа батареяси ва 40 млрд долларлик кафолатланган молиявий ёрдам кўрсатилиши эълон қилинди.

Санкциялар остидаги Россия

Россия Марказий банки валюта бозори тўлиқ Хитойга тобе бўлиб қолганини таъкидлади.

Бир пайтлар йиллик 300 трлн рубл айланма билан Европадаги энг йирик бозор ҳисобланган Москва биржасининг валюта бозори фақат биттагина валюта билан ишлай олувчи «айрибошлаш шохобчаси» даражасигача таназзулга учради.

Биржага ва унинг асосий ҳисоб-китоб тузилмалари — Миллий клиринг маркази ва Миллий ҳисоб депозитарийсига нисбатан Америка санкциялари жорий этилгач, Хитой юани биржа валюта бозорининг 99,6 фоизини эгаллаб олди, дейилади Марказий банкнинг июл ойидаги «Молия бозорларидаги рисклар шарҳи» ҳисоботида.

Россия Украинада уруш бошлагунга қадар Москва биржасидаги валюта олди-сотдиларининг атиги 3,5 фоизи юан ҳиссасига тўғри келарди. 2024 йилнинг бошида бу кўрсаткич 50 фоизгача кўтарилган. Энди эса Россиянинг асосий савдо майдончасида юандан бошқа деярли ҳеч нарса қолмади. Бозорнинг қолган 0,4 фоиз қисмини «дўстона» давлатларнинг валюталари эгаллаган. Уларнинг орасида Беларус рубли ва Қозоғистон тангаси кабилар бор ва уларнинг курсини Мосбиржа бош саҳифасига жойлаштириб қўйган.

Шунингдек, икки йил аввал зарарли доллар ва еврога муқобил сифатида кўрилган Туркия лираси билан ҳам савдолар давом этмоқда, лекин бу савдолар миқёси шитоб билан тушиб бормоқда. Агар ўтган йили лира билан ойига 50 млрд рубл, кунига 2 млрд рубл савдо бўлган бўлса, энди айланмалар қарийб 100 баробарга тушиб кетган — кунига 20–30 млн рубл.

Россияда мигрантларга чекловлар

Россияда расман ишга жойлашмаган мигрантларнинг қариндошларини Россияга киритишни тақиқлаш, уларнинг фарзандларини эса рус тилидан базавий имтиҳон топширгачгина мактабга қабул қилиш режалаштирилмоқда, деб ёзмоқда Baza.

Нашрнинг маълумотларига кўра, РФ Хафсизлик кенгаши Ички ишлар вазирлиги ва бошқа идораларга Россия ҳудудига хорижлик меҳнат мигрантларининг қариндошларини киритмаслик масаласини ишлаб чиқиш топшириғини берган. Baza’га кўра, вазият билан таниш манбалар бундай қонун лойиҳаси устида аллақачон иш бошланганини айтишган.

Хорижий фуқароларнинг фарзандларини мактабга ўқишга қабул қилишда рус тилини қай даражада билишини тестдан ўтказиш тўғрисидаги қонун лойиҳаси аллақачон Давлат думасининг қуйи палатасига киритилган. Қонунга тушунтириш хатида ёзилишича, мактаб таълимини олиш учун ўқувчи рус тилини билиши шарт, бу тилда эркин сўзлаша олиши ва таълим дастурини тушуниши лозим.