Тинчлик музокарасини чўзаётган Исроил, НАТО етакчилари Ғазо ҳақида ва Россиядаги янги цензура — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништиришда давом этамиз.

Ғазодаги вазият

ҲАМАС Исроилни музокараларни барбод қилганликда айбламоқда. ҲАМАС баёнотига кўра, воситачилар ҳамон Фаластин ҳаракатига Ғазода ўт очишни тўхтатиш бўйича музокаралар учун янгиланган ахборотни тақдим этишмаган. Ҳаракат Исроилни «вақтни чўзиш»да — музокараларни барбод қилиш учун вақтдан ютишга ҳаракат қилаётганликда айблаган.

«Оккупация ўзининг вақтдан ютиб, аввалги марталарда бўлганидек музокараларни йўққа чиқариш учун вақт чўзиш сиёсатини давом эттирмоқда», — дейилади баёнотда.

Эрон томонидан тузилган «қаршилик ўқи» Ғазода тинчлик ўрнатилса ўт очишни тўлиқ тўхтатишга тайёрлигини эълон қилди.

Ливандаги «Ҳизбуллоҳ», Ямандаги «Ансоруллоҳ» ҳусийчилари ва ироқлик исёнчилар агар Ғазо секторида ўт очишни тўхтатишга эришилса Исроил объектларига, жумладан Қизил денгизда кемаларга ҳужумни бас қилишларини айтишган.

«Қаршилик ўқи» гуруҳлари ҲАМАСга музокаралар чоғида тинчликка эришиш учун уларнинг номидан ҳам чиқиш қилиш эркинлигини беришга тайёр. «Ҳизбуллоҳ» етакчиси Ҳасан Насруллоҳ Исроил Ливан фронтида уруш очишга тайёргарлик кўраётганига қарамасдан, ҲАМАС рози бўлган ҳар қандай келишувни қабул қилишга тайёрлигини таъкидлаган.

Исроил мудофаа вазири Йоав Галлант АҚШнинг вакили Бретт Макгерк билан учрашиб, ҲАМАС билан келишувдаги силжишлар ва шунингдек, «яқин кунларда бир қисми Исроилга жўнатиладиган критик муҳим ўқ-дориларни етказиш» масалаларини муҳокама қилганини айтган.

Ғазода ишлаётган жарроҳлар Исроил катта майдонда инсонларга кўпроқ зарар етказишга мўлжалланган шрапнелли қуролдан фойдала бошлаганини қайд этишган.

«Кичик бўлакчалар билан яраланган болалар нобуд бўлмоқда, энг камида қўл-оёқларидан айрилмоқда. Энг кенг тарқалган жароҳатлар шрапнел тешиб ўтиб кетган 1-2 миллиметрли яралар бўлмоқда», - деган Ғазода ишлаётган шимолий каролиналик жарроҳ-ортопед Марк Перлмуттер.

Урушнинг 279-кунига келиб Ғазода қурбон бўлган фаластинликлар сони 38 минг 345 кишига етди. Ярадор бўлган экслав аҳолиси 88 минг 295 киши.

Сўнгги сутка ичида иккита оммавий қирғин 24 кишини ҳаётдан олиб кетди. Шифохоналарга 50 нафар ярадор етказилган, деб хабар беради Ғазо соғлиқни сақлаш вазирлиги.

Дунё етакчилари Ғазо ҳақида

Испания бош вазири Педро Санчес НАТО раҳбариятини Фаластин ва Украинадаги урушлар масаласида «икки хил стандарт»дан қочишга, алянс бўйича ҳамкасбларини изчилликка чақирди.

«Агар биз халқимизга халқаро ҳуқуқни қўллаб-қувватлашимиз сабабли Украинани қўллаймиз, десак бу ишни Ғазога нисбатан ҳам қилишимиз керак», деган у НАТОнинг 75 йиллик юбилей саммитида.

Испания етакчиси алянсда икки хил стандартлардан холи бўлган «изчил сиёсий позиция» бўлиши лозимлигини таъкидлаган.

Санчес жаҳон ҳозир қамал қилинган Фаластин эксклавидаги «бу даҳшатли ҳуманитар кризис»ни якунлаш учун босим ўтказиши лозимлиги, Фаластин давлатини тузишга йўл очувчи халқаро тинчлик конференцияси ўтказишга чорлади.

«Биз зудлик билан ва муддатсиз ўт очишни тўхтатишга эришиш учун шарт-шароитлар ҳозирлашимиз керак», — деган у.

Санчес Украинанинг ҳам, Фаластиннинг ҳам «демократия, эркинлик ва мавжуд бўлиш ҳуқуқи»ни бир хилда қўллаб-қувватлашини таъкидлади.

НАТО саммитида чиқиш қилган Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған ҳам алянснинг фундаментал қадрияларига қарши чиқаётган Исроил маъмурияти билан НАТО ҳамкорлик алоқаларини сақлаб турганига тоқат қилиб бўлмаслигини таъкидлади.

«Токи Фаластинда умумқамровли ва мустаҳкам тинчлик ўрнатилмас экан, Туркия ҳеч қачон НАТОнинг Исроил билан ҳамкорлик қилишга уринишини қўлламайди», — деган Эрдўған.

Эрдўғанга кўра, жаҳон ҳамжамияти тинч фаластинликларга ҳужумни тўхтатиш учун кўчаларга чиқаётган бир пайтда Исроилни ҳарбий жиҳатдан қўллаб-қувватлашни давом эттириш инсонийликка тўғри келмайди.

Эрдўған Украинадаги уруш ҳақида ҳам фикр билдирган. Унга кўра, Ғарб давлатларининг Россияга нисбатан салбий муносабати Украинадаги ҳарбий можарони тинч йўл билан ҳал қилишга халақит бериб, уруш «назоратсиз авж олиши»га сабаб бўлмоқда.

Туркия президенти ҳозирги ҳолатда НАТО ва Россия ўртасида тўғридан тўғри зиддият хавфи пайдо бўлаётганидан хавотирда эканини маълум қилган. «Бундай оқибатларга олиб келадиган ҳар қандай қадамлардан онгли равишда воз кечиш керак», — деб таъкидлаган Туркия етакчиси.

Украинага ёрдам

НАТОнинг юбилей саммити кунларида АҚШ президенти Жо Байден Украинага янги 225 млн долларлик ҳарбий ёрдам пакетини эълон қилади. Assоciated Press хабарига кўра, ёрдам пакетидан Patriot ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ўрин олади.

Шунингдек, Канада ҳам Украинага яна катта миқдорда ҳарбий ёрдам ажратишини эълон қилди. Украина Канадада учувчиларни ўқитиш учун кўпроқ имкониятлар талаб қилмоқда.

Канада бош вазири Жастин Трюдонинг маълум қилишича, Украина учун қарийб 356,7 миллион долларлик ҳарбий ёрдамнинг янги пакети тақдим этилади. Шунингдек, Канада Киевдаги «Охматдет» болалар шифохонасига Россиянинг ракета ҳужуми оқибатида жабрланганларга тиббий ёрдам кўрсатишга тайёр.

Норвегия ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимини мустаҳкамлаш учун Украинага 90 млн доллар беради. Бу ҳақда мамлакат бош вазири НАТО саммитида эълон қилган. Шунингдек, Норвегия Германия билан ҳамкорликда Украинага IRIS-T ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимини кузгача етказиб беради.

Дания Украинага ўзида мавжуд барча ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларини Украинага бериши керак, деган НАТО саммитида қатнашаётган мамлакат бош вазири Метте Фредериксен.

Украина шунингдек, Руминиядан ҳам Patriot тизимини қабул қилиб олади. Мамлакатлар ўртасида хавфсизлик бўйича келишув имзоланганини Зеленский маълум қилган.

Тинчликни рад этаётган Россия

Киев томонидан ташкил этилаётган ва Москва расмийларини ҳам чақиришни режалаштираётган Украинада тинчлик бўйича янги саммитда Россия иштирок этмайди. Бу ҳақда РФ ташқи ишлар вазири ўринбосари Михаил Галузин маълум қилган.

«Биз июн ойи ўрталарида Швейцариянинг Бюргеншток шаҳрида барбод бўлган саммитдан сўнг «ўзини оқлаб олмоқчи» бўлаётган ва худди шундай яна бир тадбир ўтказишга уринаётган Киев режими ва уларнинг ғарбдаги кураторлари ниятларидан бохабармиз», — деган Галузин.

Унинг сўзларига кўра, Россиядагилар «Мутлақ боши берк кўчадаги «Зеленский формуласи»ни беҳудага илгари сураётган аввалгидек оҳанглар»ни эшитиб, «Украина кризисини тартибга солиш бўйича бошқа ташаббусларнинг онгли равишда рад этилаётгани»ни кўриб туришибди.

«Биз бундай ултиматумларни қабул қилмаймиз ва бунақа «саммит»ларда иштирок этмаймиз», — деган Галузин ва тинчлик конференциясини «фирибгарликнинг намойиши» деб атаган.

Вазиятдан бохабар кишиларнинг Bloomberg’га маълум қилишларича, Украина иккинчи тинчлик конференциясини АҚШдаги сайловларгача ўтказмоқчи ва унга Россияни ҳам таклиф этмоқчи.

Саммитни АҚШдаги сайловларгача ўтказиб олишга уриниш Украина Оқ уйга Доналд Трамп қайтиши мумкинлигидан чўчиётганини кўрсатади. Трамп агар қайта сайланса ўзининг январ ойидаги инаугурация маросимигача урушга нуқта қўйишини ваъда қилган ва Киевга ҳарбий ёрдам кўрсатилиши давом эттирилишига қарши чиққан, деб ёзади Bloomberg.

Россияда навбатдаги цензура

Россияда ижтимоий тармоқларда ҳар кунлик аудиторияси сони 1 минг кишидан ошган россияликлар энди ўзлари ҳақида маълумотларни Роскомнадзорга беришга мажбур бўлишади. Тегишли таклиф айни пайтда идорада ишлаб чиқилмоқда.

«Ташаббусга кўра, бундай фойдаланувчи Роскомнадзорга фамилияси, исми ва отасининг исми, юридик муҳим маълумотларни ўз вақтида қабул қилиб олиши учун контакт маълумотларини тақдим этишга мажбур бўлади. Бунда одам идорадан рўйхатдан ўтмайди, назорат органини аккаунт эгаси ахборот тарқатиш билан шуғулланаётганидан бохабар қилади», — дея Роскомнадзорнинг тушунтиришини келтирмоқда ТАСС.

Бу ҳолатда ижтимоий тармоқ фойдаланувчиларида ўз саҳифасини бегона кишилар томонидан кўрилишини беркитиш, ўзи ҳақида ахборотларни олишни чеклаш имконияти сақланиб қолади, демоқда идорадагилар.

Ташаббусга кўра, Россия компанияларига фойдаланувчилари ўзлари ҳақида маълумотлар тақдим этмаган очиқ саҳифаларда реклама жойлаштириш тақиқлаш ҳам назарда тутилган.

Идорадагиларга кўра, ҳозирги вақтда «ёвуз ниятли кишилар» эгаси номаълум сим-карталардан фойдаланиб, мессенжерлар ва ижтимоий тармоқларда фейк саҳифалар очмоқда, сўнгра «фейклар, зўравонликни тарғиб қилувчи, болаларни қонунга хилоф ишларга жалб этувчи ахборотлар ва бошқа тақиқланган маълумотларни тарқатувчи ҳамжамиятлар яратишмоқда».

«Бугун онлайн платформалар кўп ҳолларда россияликлар учун ОАВ вазифасини бажармоқда. Контент тарқатувчиларнинг анонимлиги хавфли: экстремистик мазмундаги хабарлар ёрилган бомба эффектини намоён қилиши мумкин. Ҳақиқатга тўғри келмайдиган ахборот — нафақат алоҳида бир шахсга, бутун бир давлатнинг хавфсизлигига зиён етказиши мумкин», — деган Роскомнадзордагилар.