Ғазо бўйича депсиниб қолган келишув, Трампни қутқарган рақамлар ва Туркияда ёдга олинган қонли кеча — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништиришда давом этамиз.

Ғазодаги вазият

Қатар пойтахти Доҳада ўтказилаётган Ғазода ўт очишни тўхтатиш бўйича Исроил-ҲАМАС музокаралари депсиниб қолди. Томонлар муросага кела олишмаяпти. Исроил томонининг сўзларига кўра, ҲАМАС АҚШ президенти томонидан таклиф этилган Ғазо келишув режасига 29 та ўзгартириш киритишга уринмоқда.

Табиийки, Исроил томони уларнинг барчасини рад этган.

Исроил ҳукумати идорасининг маслаҳатчиси Дмитрий Генделманга кўра «Исроил Байден томонидан қўллаб-қувватланган режадан бир миллиметр ҳам четга чиқмаган». Жумладан, Исроил томони бирорта шартни қўшмаган ёки олиб ташламаган. Исроил ҳам ҲАМАСдан режадаги ўзгаришларга рухсат бермаслигини таъкидлаган.

Генделман навбатдаги қадамни ҲАМАС қўйиши ва АҚШ томонидан қўллаб-қувватланган келишув шартларини қабул қилиши керак, деган.

АҚШ президентининг Жо Байден Ғазода тинчлик ўрнатиш бўйича уч босқичдан иборат янги келишув лойиҳаси шартларининг биринчиси олти ҳафтага мўлжалланган бўлиб, тўлиқ ўт очишни тўхтатиш, Исроил қўшинларини аҳоли пунктларидан олиб чиқиб кетиш, Исроил қамоқларидаги юзлаб фаластинлик маҳбусларни озод қилиш эвазига ҲАМАС томонидан гаровга олинганларни озод этишни назарда тутади.

ҲАМАС билан келишувга эришга мутлақо қарши бўлганлар Исроилда ҳам бор. Исроил молия вазири, ултраўнг миллатчи Бецалел Смотрич «Мен ўт очишни тўхтатиш тўғрисидаги келишувга қаршиман. Агар бу менинг сиёсий карьерамга нуқта қўйилишини англатса ҳам охиригача бораман», деган.

Ғазони бомбалаш давом этмоқда. 7 октябрдан буён Ғазода қурбон бўлган фаластинликлар сони 38 минг 664 кишига етди. Ярадорлар сони эса 89 минг 97 кишини ташкил этмоқда.

Трамп расман номзод

Республикачилар Доналд Трампни 5 ноябр куни бўлиб ўтадиган президентлик сайловларига расман номзод сифатида кўрсатди. У ўзига вице-президент ҳам танлади.

Трамп партия номзоди бўлиш учун етарли овоз тўплади. Флорида делегацияси унга ҳал қилувчи устунликни тақдим этди. Республикачилар партияси саҳифасида Доналд Трамп ҳамда тадбиркор Жей Ди Вэнснинг сурати пайдо бўлди. Постда «Бизнинг ютадиган чиптамиз» деб ёзилди.

Бу постдан англаш мумкинки, Трамп сайловда ғолиб бўлса, ўзига вице-президент сифатида айнан 39 ёшли тадбиркор ва сенатор Вэнсни танлайди. Бу сиёсатчи Украинага ҳарбий ёрдам юборилишига қарши ва Киев тинчлик келишуви учун ҳудудларининг бир қисмини Россияга бериши керак, деб ҳисоблаши билан танилган.

Трампни қутқарган рақамлар

Бир ўлимдан қолган Доналд Трамп унинг ҳаётини ноқонуний мигрантлар тўғрисидаги маълумотлар қутқарганини таъкидлади.

13 июл куни сайловолди митингда ўз жонига суиқасддан қутулиб қолган АҚШнинг собиқ президенти Доналд Трамп New York Post газетасига берган интервюсида агар ноқонуний мигрантлар тўғрисидаги маълумотларни ўқийман деб бошини бироз ўнгга бурмаганида аллақачон ўлган бўлишини таъкидлаган.

«Мен бу ерда бўлмасдим, аллақачон ўлган бўлардим», — деган Трамп ва бу «жуда сюррелистик тажриба» бўлганини таъкидлаб.

78 ёшли Трамп қулоғидан яраланган ва унинг қонга беланган юзи фотосурати бутун дунёни айланиб чиқди. Унга ҳужум қилган шахс ўлдирилди. Воқеада Трамп тарафдорларидан бири ўлган, икки киши ярадор бўлган.

«Кўпчилик бу фотосуратни шу пайтгача кўрган энг рамзий фотосурат эканини айтишмоқда. Улар ҳақ — мен ўлмай қолдим. Одатда кучли фотосурат олиш учун одам ўлиши керак», — деган собиқ президент суиқасддан сўнг махфий хизмат агентлари қуршовида қўлини мушт қилиб саҳнани тарк этаётгани тасвирланган суратни изоҳлар экан.

Эслатиб ўтамиз, Доналд Трамп иммиграция масалаларида қатъий позицияга эга. 2017 йилда у бир қатор фармонлар имзолаган, уларнинг орасида «мусулмонларга тақиқ» тўғрисидагиси ҳам бўлган ва АҚШга етти мусулмон давлатлардан фуқаролар киришини тақиқлаган. Шуниси эътиборлики, АҚШ президенти фармони у фақат ишлаб турган чоғдагина амал қилади. Янги президент келиши билан бекор бўлади.

Россия тинчлик саммитига чорланмоқда

Украина президенти Володимир Зеленский Украинада тинчлик бўйича иккинчи саммит қачон ўтишини маълум қилиб, унда Россия ҳам иштирок этишига ишонч билдирди.

Зеленский томонидан Швейцарияда чақирилган ва Россия таклиф қилинмаган биринчи саммитда ўнлаб жаҳон давлатлари етакчилари Украинада адолатли тинчлик ўрнатишни қўллаб-қувватлашини билдирган эди.

«Фикримча, Россия вакиллари иккинчи саммитда иштирок этишлари керак», — деган Зеленский.

Володимир Зеленский тинчлик режасининг барча элементларини ноябргача тайёрлаб бўлишни мўлжаллаётганини айтган.

«Мен ўз олдимга мақсад қўйдим, ноябргача бизнинг олдимизда тўлиқ тайёр режа бўлади», - деган Зеленский.

Туркияда тарих ёд олинди

Туркияда 15 июл воқеалари қурбонлари хотираси ёдга олинди. 2016 йилнинг 15 июл кунги қонли воқеаларига 8 йил тўлди. Ўшанда Фатҳуллоҳ Гулан тарафдорлари куч ишлатиб ҳокимиятни қўлга киритишга уринишган эди.

2016 йилнинг ёзида содир бўлган драматик воқеалардан сўнг 15 июл Туркияда Демократия ва миллий бирлик куни сифатида нишонланиб келади.

Ражаб Тоййиб Эрдўған раҳбарлигида аҳоли ва кучишлатар тузилмаларнинг ватанпарварлик кайфиятидаги ходимлари томонидан Фатҳуллоҳ Гулан тарафдорлари томонидан ҳокимиятни куч билан эгаллаб олишга уриниши бартараф этилди.

Демократияни ҳимоя қилишда қаҳрамонона намуна кўрсатган турк халқи навбатдаги марта мустақиллик ва мамлакат келажагини асраб қолди.

Кейинчалик маълум бўлишича, Туркияда ҳокимиятни қуролланган ҳолда эгаллашга уринишда 9 минг ҳарбий иштирок этган. Фитначи террорчилар 35 та самолёт, 37 та вертолёт, 246 бирликдаги зирҳли техника, жумладан 34 та танкдан фойдаланишган. Исёнчиларга қарши курашда Туркиянинг 252 нафар фуқароси ҳалок бўлган.

Воқеаларга бағишланган маросимда чиқиш қилар экан, Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған шундай деган:

«ФЕТЎдаги айрим ярамаслар, чет элдаги ҳомийларининг буйруқларини бажариш учун ўзларининг ифлос қўлларини ватанимизга узатиб, тарихга қон тўкилишига сабаб бўлган қора доғ сифатида киришди. Бир кунда 252 ўғил-қизларини тупроққа топширган халқ уларни ҳеч қачон кечирмайди.

85 миллионлик халқ ҳар доимгидан кўра жипсроқ. Бу халқимизнинг иродаси ва характери. Ўша тунда халқ қуролланган фитначиларга қарши чиқди ва қаҳрамонларнинг жони эвазига миллий қадриятлар ва давлатчиликни сақлаб қолди. Туркия халқи бундан кейин ҳам ўзидан мустақилликни тортиб олиш ва иродасини букишга қарши ҳар қандай ҳаракатларга қарши чиқиш учун қўлидан келган барча ишни қилади», - деган Эрдўған.

Кувайтдаги топилма

Ўзи ерга кетмон урилса, нефт чиқадиган Кувайт давлатида яна бир «жуда йирик» нефт кони топилибди. Кувайт нефт корпорациясининг хабар беришича, топилган нефт кони захиралари 3,2 миллиард баррелга баҳоланмоқда.

Кувайт нефт корпорацияси Форс кўрфазидаги Кувайтнинг Файлака ороли шарқида «жуда катта» Ан-Ноҳата нефт конини топгани ҳақида хабар берди. Унинг захиралари мамлакатдаги бутун қазиб олиш ҳажмининг уч йиллик қийматига тенг, деган корпорация бош директори шайх Навоф Сауд Ас-Сабоҳ.

Ас-Сабоҳнинг айтишича, дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, конда тахминан 2,1 миллиард баррел нефт ва 5,1 триллион куб фут табиий газ бўлиши мумкин, бу тахминан 3,2 миллиард баррел нефт эквивалентига тенг.

Кувайт дунёдаги энг йирик нефт захираларига эга. Нефт экспорт қилувчи мамлакатлар ташкилоти (ОПEК) маълумотларига кўра, 2022 йил якунида ушбу кўрсаткич бўйича у дунёда олтинчи ўринни эгаллади ва мамлакатнинг умумий нефт захиралари 100 миллиард баррелдан кўпроқ ёки жаҳон умумий захирасининг 6,55 фоизини ташкил этади.