Муваққат оташкесимни рад этган Исроил, Украинага қарши Трамп ва Россияда мигрантларга янги тақиқ — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништирамиз.

Исроил-«Ҳизбуллоҳ» тўқнашуви

Исроил АҚШ ва Евроиттифоқнинг уруш кенг кўламли тус олишининг олдини олиш мақсадида «Ҳизбуллоҳ» билан уч ҳафталик сулҳ тузиш бўйича таклифини рад этди.

Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу исроиллик ҳарбийларга жангни «тўлиқ куч билан» давом эттиришга ҳамда ўт очишни тўхтатиш бўйича чоршанба кунги чақириқларни эътиборсиз қолдиришга буйруқ берди.

Бир кун олдин 11 мамлакат ва Евроиттифоқ қўшма баёнотида Исроил ва «Ҳизбуллоҳ»ни уч ҳафталик сулҳ эълон қилиш ва бу вақт давомида можарони тинч йўл билан ҳал қилиш чораларини кўришга чақирганди.

«Ўт очиш тўхтатилиши ҳақидаги хабар — рост эмас. Бу Америка-Франция таклифи бўлиб, бош вазир унга ҳатто эътибор қаратмади», дея хабар берган Нетаняҳу девони.

Нетаняҳу ЦАҲАЛга ҳарбий ҳаракатларни тўла куч билан ва у томонидан тақдим этилган режаларга мувофиқ давом эттиришни буюрган.

«Бундан ташқари, Ғазодаги ҳарбий ҳаракатлар ҳам урушдаги барча мақсадларга эришилмагунича давом этади», — дейилади баёнотда.

Исроил ташқи ишлар вазири Исраэл Кац кейинроқ аниқлик киритиб, «шимолда ўт очишни тўхтатиш бўлмаслиги»ни айтди. «Биз ғалаба ва шимолдаги аҳоли ўз уйларига қайтиши учун хавфсизлик таъминланмагунича «Ҳизбуллоҳ» террорчилик ташкилотига қарши бор кучимиз билан курашни давом эттирамиз», — деган Кац.

Трамп Украинага қарши

АҚШ собиқ президенти Доналд Трамп кундан кунга Украина президентига ҳужумларини кучайтирмоқда. Унинг сайлов натижаларига таъсир кўрсатувчи Пенсилвания штатидаги ҳарбий заводга ташрифи эса республикачиларнинг ғазабини қўзғатди.

«Украина энди йўқ. Бу эндиликда Украина эмас. Ушбу шаҳар ва қишлоқлар, ўлган одамлар, бундай кўламдаги ўликларни ўрнини тўлдириб бўлмайди. Ҳар қандай битим, ҳатто энг ёмони ҳам ҳозир мавжудидан яхшироқ бўлади», — деган Трамп Россия билан урушни тўхтатиш ҳақидаги келишувни назарда тутиб.

Зеленский ўзининг ғалаба режаси билан таништириш учун ҳар иккала номзоднинг штаблари билан учрашишни хоҳлаган эди. Жо Байден ва Камала Ҳаррис билан учрашув 26 сентябр куни бўлиб ўтди. Трамп штабининг вакилига кўра, собиқ президентнинг жадвалига Зеленксий билан учрашув киритилмаган.

Ўз «Ғалаба режаси»да Киев ҳарбий қўллаб-қувватловни оширишга ва тақдим этилган қурол-яроғларни қўллашда чекловлар қўймасликка чақирмоқда.

Бу орада Оқ уй Байден ва Зеленский учрашувидан сўнг Киев томонидан узоқ масофага учувчи қуроллар билан Россиянинг ички қисмига зарба бериш бўйича АҚШнинг ёндашувини кутмаслик кераклигини эълон қилди.

Мавзуга оид яна бир қисқа янгилик: Зеленский 2025 йилда Украинада президентлик сайловлари ўтказилиши мумкинлигини таъкидлаб ўтди.

Путиннинг янги таҳдидларига жавоб

АҚШ Давлат котиби Энтони Блинкен Россия президенти Владимир Путиннинг янги ядровий таҳдидини «масъулиятсиз ва бемаврид» дея қоралади. Европа Иттифоқи вакили эса бу таҳдид Украинани қўллаб-қувватлаш борасидаги позициясига таъсир қилмаслигини айтди.

Блинкен MSNBC телеканалига берган интервюсида Путиннинг Ғарбга ядровий қуроллар ҳақидаги таҳдидини «масъулиятсиз ва бемаврид» дея қоралади. Давлат котиби дунёда кўпчилик аввал ҳам «ядро қуроли билан таҳдид қилганини» эслатди.

«Ўйлайманки, дунёда кўпчилик аввал ҳам ядро қуроли билан таҳдид қилган, масалан, Хитой ҳам. Шу сабабли мен ҳозир кўпроқ қуролсизланиш ва қуролларни тарқатмаслик ҳақида мулоқот қилишга чақирган бўлардим», деган у.

Путиннинг янги ядровий таҳдидлари Европа Иттифоқининг урушда Украинани қўллаб-қувватлаш борасидаги позициясига таъсир ўтказмайди. Бу ҳақда Европа Иттифоқи вакили Петер Стано брифингда маълум қилди.

«Путин ядровий арсенали билан биринчи марта таҳдид қилаётгани йўқ. Бу эса унинг ўта масъулиятсиз ва қабул қилиб бўлмайдиган хатти-ҳаракатларининг давоми», деган у.

Стано Путиннинг «ядровий таҳдидини» қоралаб, у дунёга фақат ўзининг ҳақиқий қиёфасини кўрсатганини таъкидлади. Унга кўра, Европа ҳозир халқаро ҳамкорлар эътиборини БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзоси бўлган давлат вакилининг «ақлдан озган ва масъулиятсиз хатти-ҳаракатларига» қаратмоқчи.

НАТО жаҳон урушига тайёрланмоқда

НАТО учинчи жаҳон уруши бошланган тақдирда ярадорларни фронт чизиғидан кенг кўламли эвакуация қилиш режасини ишлаб чиқмоқда. Бу ҳақда алянснинг логистика бўйича қўмондонлиги бошлиғи генерал-лейтенант Александр Соллфранк маълум қилди.

Генералнинг сўзларига кўра, бу каби уруш катта эҳтимол билан «кенг жанг майдонига» кўчади ва НАТО учун жиддий йўқотишларга олиб келади. Соллфранкка кўра, Россия Ҳарбий-космик кучларининг имкониятлари кенглиги боис ярадорларни ҳаво орқали эвакуация қилиш катта хавф туғдириши мумкин, шунинг учун санитар поездлардан фойдаланиш яхшироқ. «Вазифа ярадорларга энг ёмон шароитда тезкор ва сифатли ёрдам кўрсатилишини таъминлашдан иборат», — дея қўшимча қилади у.

Тиббий эвакуацияни режалаштириш — НАТОнинг Россия билан эҳтимолий урушга тайёргарлигининг бир элементи, холос. Чунки 22 январдан 31 майга қадар Россиянинг эҳтимолий босқинига тайёргарлик кўриш мақсадида НАТОнинг 1988 йилдан бери энг йирик Steadfast Defender ўқувлари ўтказилган.

Саудиядан Россия бюджетига зарба

Ар-Риёд нефт нархининг бир баррели учун норасмий кўрсаткич бўлган 100 долларга қайтишини кутишдан чарчади ва бозордаги улушини ортиқ йўқотиш ниятида эмас.

Подшоҳлик декабрдан бошлаб нефт қазиб олишни ошириш ниятида ва паст нархга кўнишга тайёр. Ушбу вазият Россиянинг даромадлари камайишидан далолат беради, чунки мамлакатнинг келгуси йилги бюджет харажатларида урушга йўналтириладиган маблағларни яна 22 фоизга ошириш кўзда тутилган.

Сентябр бошида Brent маркали нефт нархи августда баррели учун 82 долларга чиққан кўрсаткичдан шиддат билан пасайишни бошлади, ОПEК+ давлатлари октябр бошидан нефт қазиб чиқаришни ошириш режасини яна икки ойга кечиктирди.

Бозор иштирокчилари ушбу қарорни эътиборсиз қолдирди ва унинг нархи 2021 йил декабрдан бери энг паст кўрсаткичга — 70 долларгача тушиб кетди.

OPEC+ да нефт ишлаб чиқариш бўйича энг йирик бўлган Саудия Арабистони 1 декабрдан барибир «қора олтин»ни қазиб олиш ҳажмини оширмоқчи, бу ҳатто нархлар пастлиги узоқ давом этса ҳам амалга оширилади. Чунки ўз бюджетини барқарорлаштириш учун Ар-Риёд бир баррел нефтни 100 доллардан сотиши керак.

Россияда мигрантларга янги чеклов

Россия ички ишлар вазирлиги рус тилини билмайдиган, лекин айни пайтда тегишли сертификатларга эга бўлган хорижликларга миграция мақоми ва Россия фуқаролиги берилмаслигини маълум қилди.

Сўнгги уч йил ичида Россия Ички ишлар вазирлиги рус тилини билмайдиган, лекин тегишли сертификатга эга бўлган 14 минг нафар чет эл фуқаросининг фуқаролик ёки миграция мақоми бўйича аризаларини қабул қилишдан бош тортди.

Россия ИИВ расмий вакили Ирина Волкнинг таъкидлашича, бундай фуқаролар Россия фуқаролигини ололмайди.

«Рус тилини билмайдиган, лекин айни пайтда тегишли сертификатларга эга бўлган хорижликлар миграция мақоми ва Россия фуқаролигини ололмайди», деган у.

Қайд қилинишича, Россия Ички ишлар вазирлиги уюшган гуруҳларнинг, шунингдек, уйдирма имтиҳонларни ўтказишга ихтисослашган шахсларнинг ноқонуний фаолиятини аниқлаш ва уларга чек қўйиш устида ишламоқда.

Тил билиш ҳақидаги сохта сертификатга эга бўлган чет эл фуқаролари ҳақидаги маълумотлар Россия таълим назоратига юборилади. 2024 йил июн ойидан буён бу идора шундай ҳолатларнинг ҳисобини юритиб келади.

Россияга миграция мақоми ёки фуқаролигини олиш учун келган чет элликлар рус тили, қонунчилик асослари ва мамлакат тарихидан имтиҳон топшириши ва сертификат олиши керак.