Уйқу тўғри қарор қабул қилишга ёрдам беради — тадқиқот

Дюк университети (АҚШ) олимлари уйқунинг қарор қабул қилиш сифатига таъсири механизмларини очиб берувчи кенг қамровли тадқиқот ўтказди. Тажрибадан маълум бўлишича, дам олгандан кейин одамлар биринчи таассуротга берилмай, янада оқилона танлов қилишга қодир бўлади.

Тажриба давомида иштирокчиларга гараж савдосига ўхшаш ғайриоддий ўйин таклиф этилди. Кўнгиллилар турли буюмлар солинган виртуал қутиларга кўз югуртирди. Қутиларда ҳам арзон, ҳам анча қимматбаҳо ашёлар бўлган. Ўйин шарти иштирокчига ҳақиқий пул мукофотини олиб келадиган энг қиммат қутини танлашдан иборат эди.

Тадқиқот қизиқарли қонуниятни аниқлади: қутиларни кўриб чиққанидан сўнг дарҳол қарор қабул қилган одамлар аксарият ҳолларда биринчи кўрган нарсаларига асосланиб танлов қилган. Уйқудан кейин танлов қилган иштирокчилар эса, аксинча, илк кўрган нарсаларига қараб эмас, янада мувозанатли ёндашувни намойиш этиб, қутиларнинг бутун мазмунини таҳлил қилган.

Шуниси эътиборга лойиқки, ҳатто қисқа кундузги уйқу ҳам қарорлар сифатини сезиларли даражада яхшилашга қодир. Бу факт француз олимларининг 2021 йилда машҳур Томас Эдисон усулини синовдан ўтказган тадқиқотларида ўз тасдиғини топган. Ихтирочи қўлида металл шарча билан қисқа муддат ухлашни машқ қилган — шар тушиб кетганида унинг овози чуқур уйқу босқичига ўтаётган олимни уйғотиб юборган. Замонавий тадқиқотчилар бу тажрибадан фойдаланиб, иштирокчиларга жавоби қийин математик масалаларни ҳал қилишни таклиф этди. “Эдисон” услубидаги қисқа уйқудан сўнг, синов иштирокчилари ухламаган ёки чуқур уйқуга кетган одамларга нисбатан масалани тезроқ ечиш йўлини топди.

2019 йилда яна бир муҳим кашфиёт қилинди: олимлар мия ҳатто уйқу пайтида ҳам ҳал қилинмаган вазифалар устида ишлашда давом этишини аниқлади. Тажрибада иштирокчиларга мураккаб бошқотирмалар берилган, шартлар алоҳида ёзиб олинган овоз билан эшиттирилган. Мутахассислар бу овозни кўнгиллилар ухлаётганда ҳам эшиттирган. Эртаси куни эрталаб улар айнан уйқу пайтида товуш сигналлари ижро этилган вазифаларни янада муваффақиятлироқ бажарган.

2023 йилдаги тадқиқот тунги уйқунинг фикрлаш жараёнларига таъсир этувчи яна бир механизмини очиб берди. Олимлар бу вақтда мия нарса ва ҳодисалар ўртасидаги ноаниқ алоқаларни топишга қодир бўлишини аниқлади. Тажриба иштирокчилари тунги дам олишдан кейин турли элементлар ўртасидаги мураккаб муносабатларни ухламаган пайтидан кўра яхшироқ тушунган.

Олинган натижалар муҳим амалий аҳамиятга эга. Мутахассислар мураккаб масалаларни ечишда албатта тўлиқ тунги уйқу ёки қисқа кундузги дам олишни тавсия этади. Бу мияга маълумотни қайта ишлаш ва шошилинч хулосалар ҳамда нотўғри мулоҳазалардан қочиб, энг мақбул ечимни топиш имконини беради.