Путин Трамп билан Украинада ўт очишни тўхтатишни муҳокама қилишга тайёр — Reuters

Бу ҳақда Россиянинг Кремл режаларидан бохабар амалдаги ва собиқ беш мулозимига таяниб Reuters агентлиги хабар бермоқда. Агентликнинг қайд этишича, бу Трамп воситачилигида тузилган келишувларда Путин нималарга тайёр эканлиги тўғрисидаги илк информация ҳисобланади.

Манбаларнинг сўзларига кўра, Россия ҳокимияти умуман олганда ҳозирги фронт чизиғида можарони музлатишга рози бўлиши мумкин. Россия томони ўзи 2022 йилнинг сентябрида аннексия қилган Донецк, Луҳанск, Запорижжя ва Херсон областларини аниқ бўлиб олишни муҳокама қилишга тайёр. Икки мулозим Reutersʼга Россия шунингдек, ўзи эгаллаб турган Харкив ва Миколайив областларининг унчалик катта бўлмаган ҳудудларини ташлаб чиқишга ҳам тайёрлигини билдирган.

2024 йилнинг ноябрига келиб, Россия Донецк, Луҳанск, Запорижжя ва Херсон областларининг жами 78 фоиз ҳудудини назорат қилмоқда, бу ҳолатда Донецк областининг 65 фоизи оккупация қилинган. Қрим ҳисобга олинмаса, Россия Украина ҳудудининг 86,8 минг километр квадрат ҳудудини ўз назоратига олган. Қрим ҳисобга олинса, 2024 йилнинг ноябри ўрталарига келиб Россия армияси Украина ҳудудининг 18,8 фоизини эгаллаб олган. Украина ҳарбийлари Россиянинг Курск областида 650 километр квадрат майдонини назорат қилмоқда.

Reuters манбаларининг айтишича, Россия Украинанинг НАТОга аъзо бўлишига ҳам, шимолий алянс қўшинларининг Украина ҳудудида ҳозир бўлишига ҳам тоқат қилолмайди, бироқ у Киевга тақдим этиладиган хавфсизлик кафолатларини муҳокама қилишга тайёр. Манбаларнинг сўзларига кўра, Кремл Украинадан ўз қуролли кучларини қисқартиришга рози бўлишни талаб қилиши ва зиммасига рус тилидан фойдаланишни чекламаслик талабини олишни ҳам сўраши мумкин.

Манбалардан бирининг қўшимча қилишича, Россия аннексия қилинган ҳудудларнинг катта қисмини ушлаб тургани боис, Путин ўз мамлакати ичкарисида ўт очишни тўхтатиш тўғрисидаги келишувни Украина шарқидаги русийзабон аҳолини ҳимоя қилувчи ва Қрим кўпригини сақлаб қолувчи ғалаба сифатида тақдим этиши мумкин. Reuters билан сўзлашган барча мулозимлар Қримнинг келажаги муҳокама қилинмаслигини айтишган.

Ўт очишни тўхтатиш тўғрисидаги келишув қандай бўлиши мумкин, деган саволга жавобан россиялик икки мулозим 2022 йилнинг апрелида Истанбул шаҳрида тасдиқланган ва Путин ҳам бир неча бор тилга олган келишувнинг лойиҳасига ишора қилишган. Агентликнинг ёзишича, Украина АҚШ, Буюк Британия, Франция, Хитой ва Россиянинг ўзи томонидан тақдим этиладиган хавфсизлик кафолатлари эвазига доимий нейтралликка рози бўлиши керак.

Россиялик мулозимлардан бири Украина учун хавфсизлик кафолатлари берилмаса ўт очишни тўхтатиш тўғрисида келишувга ҳам эришиб бўлмаслигини қайд этган. «Масала Ғарбни Россия билан куни келиб тўғридан тўғри тўқнашишига олиб келадиган келишувдан қочиш ҳақида бормоқда», — деган манба.

Икки манба АҚШнинг амалдаги президенти Жо Байденнинг Украинага Россия ҳудудининг ичкарисига ATACMS ракеталари билан зарба беришга рухсат бергани можарони тартибга солишни қийинлаштириши ва ортга суриши, шунингдек, Москванинг талабларининг янада қатъийлашишига сабаб бўлиши мумкинлигини айтган.

Россия президенти Дмитрий Песков аввалроқ Путин «модажони музлатиш ҳеч нарсага олиб келмаслиги»ни айтганини таъкидлаган. Песковнинг қўшимча қилишича, Байденнинг ATACMS бўйича қарори «АҚШ томонидан можарони янада хавфли авж олдирилишидир». Россия президенти матбуот котиби 20 ноябр куни журналистлар учун ўтказилган брифингда «бу можарони қандайдир йўллар билан музлатиш бизга тўғри келмайди, биз барчага маълум мақсадларимизга эришишимиз муҳим», деган.

Украина ташқи ишлар вазирлиги Reuters сўровига жавоб бермаган.

Доналд Трамп бир неча бор Россия-Украина урушини «24 соат ичида» тўхтата олиши ва ҳаттоки Владимир Путин билан гаплашишга ҳам тайёрлигини айтиб келган, бу ҳолатда у урушга қандай якун ясашига аниқлик киритмаган. The Wall Street Journal газетаси Трамп сайланганидан сўнг Украинага НАТОга аъзо бўлиш режаларидан камида 20 йилга воз кечиш ҳамда фронт чизиғини музлатишни таклиф қилиши тўғрисида ёзган эди.

Украина аввалбошдан босиб олинган ҳудудлари тўлиқ озод бўлиши ва Россия қўшинларни халқаро тан олинган 1991 йилга чегаралардан ташқарига чиқариб юборишни ёқлаб келаётган эди. Financial Times газетасининг 2024 йил октябрида хабар қилишича, украиналик мулозимлар энди гарчи Россия қўшинлари Украина ҳудудида қолса ҳам ўт очишни тўхтатиш тўғрисидаги келишувни муҳокама қилишга тайёр. Ўзини ошкор қилмаган украиналик мулозим FTʼга Украина учун энг муҳими — «тўғри» хавфсизлик кафолатлари эканини айтган. Юқори мартабали ғарблик мулозим эса нашрга муҳокама қилинаётган ягона стратегия «НАТО аъзолиги эвазига ҳудудлар» бўлаётганини айтган.

Владимир Путин июл ойида жанговар ҳаракатлар тўхташи ва сулҳ музокаралари бошланиши учун Украина бажариши лозим бўлган шартларни санаган эди. Бу шартларга кўра, Украина ўз қўшинларини Донецк, Луҳанск, Запорижжя ва Херсон областларидан олиб чиқишини эълон қилиши, ҳарбийларни олиб чиқиш билан реал шуғулланиши, шунингдек, НАТОга аъзо бўлиш режаларидан расман воз кечиши керак. Украина президенти Володимир Зеленский бу талабларни «ултиматум» деб атаган, Россия президентини Адолф Ҳитлерга қиёслаган ва Путин «тўхтамаслиги»ни таъкидлаган.