Путин-Трамп учрашувига тайёргарлик, Россия нефт компанияларига санкциялар ва Калифорниядаги ёнғин гумондори — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништирамиз.

Трамп ва Путин учрашувига тайёргарлик

АҚШнинг янги сайланган президенти Доналд Трамп Россия президенти Владимир Путин билан учрашувга тайёргарлик кўрилаётганини маълум қилди. Унинг сўзларига кўра, учрашувнинг асосий мақсади Украинадаги урушни якунлаш бўлади. Бу ҳақда Трамп Флоридадаги Мар-а-Лаго қароргоҳида журналистларга маълум қилган.

Кремл матбуот котиби Дмитрий Песков Трампнинг мулоқотга тайёрлигини олқишлади ва бу каби учрашувлар учун сиёсий ирода ва ўзаро хоҳиш талаб этилишини таъкидлади. Шу билан бирга, Песков учрашув ташкил этиш бўйича ҳали ҳеч қандай расмий сўров келиб тушмаганини маълум қилди.

Трамп брифингда Путин билан ярим йил ичида учрашув ўтказишга умид билдирган, аммо унинг аниқ санаси ва учрашув мазмуни ҳақида маълумот беришдан тийилган. Кремл эса Трамп лавозимга киришганидан кейин юқори даражадаги мулоқотлар тикланишини қўллаб-қувватлашга тайёр эканини қайд этган.

Россия нефт компанияларига санкциялар

АҚШ Россиянинг «Газпром нефт» ва «Сургутнефтегаз» компанияларига қарши янги блокловчи санкциялар киритди. Бу ҳақда АҚШ Молия вазирлигининг OFAC бўлими хабар берди.

Санкциялар доирасига мазкур компанияларнинг қатор шуъба корхоналари, жумладан, Москва ва Омск нефтни қайта ишлаш заводлари, шунингдек, «Газпромнефт-Ноябрскнефтегаз» ва «Газпромнефт-Оренбург» ҳам киритилган.

OFAC шунингдек, ушбу компаниялар томонидан назорат қилинадиган барча корхоналар, уларнинг номлари санкциялар рўйхатида кўрсатилмаган бўлса ҳам, санкцияларга тортилиши мумкинлигини маълум қилди. Санкцияларга кўра, «Газпром нефт» ва «Сургутнефтегаз» билан операцияларни 2025 йил 27 февралга қадар тугатиш учун лицензиялар берилди.

Bloomberg нашри маълумотига кўра, АҚШ Россия нефт экспортчиларига нисбатан санкцияларни янада кучайтиришни режалаштирмоқда. Байден маъмурияти жаҳон бозорида нефт ёқилғисининг ошиб-тошиб ётгани сабабли бу масалада ўз позициясини ўзгартирган. Илгари энергия ташувчилар нархининг кўтарилишидан қўрқиб, бундай чоралардан воз кечилган эди.

Трамп Украинадаги урушни тўхтатмоқчи

Доналд Трамп президентликка киришишдан олдин Украинадаги урушни ярим йил ичида тўхтатиш ниятида эканини маълум қилди. Вашингтон Кремлга босим ўтказиш учун радикал чоралардан фойдаланиши мумкин. Унинг таъкидлашича, ушбу чоралар жуда жиддий бўлиб, халқаро вазиятни ўзгартириш имконига эга.

Масалан, Россия нефтига нисбатан Эронда қўлланган моделга ўхшаш санкцияларни қўллаш мумкин. Бу харидорларни Россия нефтини фақат бартер асосида сотишга мажбур қилади ва мамлакат иқтисодиётига катта зарар етказади.

Шунингдек, НАТОнинг шарқий қанотидаги ҳарбий фаолиятни кескин кучайтириш таклифи мавжуд. АҚШ ўз ҳарбий самолётларини Европа шарқига жойлаштириб, Кремлни Украинага ракета ҳужумларини тўхтатишга мажбур қилиши мумкин.

Владимир Путинни ҳарбий ва сиёсий жиноятчи деб тан олиш ҳам халқаро сиёсатдаги яна бир катта ўзгариш сифатида баҳоланиши мумкин. АҚШ ва яна 10-12 та йирик давлатлар шундай сиёсий баёнот берса, бу Россиянинг глобал шериклари билан муносабатларини жиддий қийинлаштириши ва халқаро дипломатияни ўзгартириши мумкин. Бу каби радикал қадамлар Украинадаги урушни тугатиш учун муҳим восита бўлиши мумкин.

Пентагон Гренландияни ғоясидан бехабар

Доналд Трамп Гренландияни АҚШ миллий хавфсизлиги учун стратегик аҳамиятга эга деб атаб, оролни ҳарбий ёки иқтисодий босим орқали эгаллаш имкониятини истисно қилмаяпти. Пентагондагилар эса бу ғоядан хабардор эмаслигини маълум қилди.

Пентагон матбуот котиби ўринбосари Сабрина Сингҳ вазирликнинг диққат-эътибори Украинага ёрдам ва Хитой ҳамда Россиядан келадиган хавфларга қаратилганини таъкидлади.

Трамп Дания оролни АҚШга сотиши керак, бу мамлакат хавфсизлиги учун муҳим, дея фикр билдирган эди. Аввалига Дания бу таклифни «абсурд» деб рад этган бўлса-да, Трампнинг ўғлининг Гренландияга ташрифи Копенҳагенда хавотир уйғотди. Чунки у оролда АҚШга қўшилиш тарафдорлари билан учрашган.

Байден маъмурияти ҳозирча бу ғояни изоҳлаганича йўқ, АҚШ давлат котиби Энтони Блинкен эса уни «амалга ошмас таклиф», деб баҳолади.

Авиакомпанияларга огоҳлантириш

Европа авиация хавфсизлиги агентлиги (EASA) Россия ҳаво ҳудудига оид янги бюллетенни эълон қилди, унга кўра авиаташувчиларга Москва, Ростов Дон, Санкт-Петербург, Екатеринбург ва Самара шаҳарлари устидан парвоз қилмаслик тавсия этилмоқда. Бу тавсия хавфсизлик рухсатномасини олган хорижий авиаташувчиларга ҳам тегишли.

Тавсия 2025 йил 31 июлгача амал қилади, аммо хавфсизлик таҳдидлари қайта баҳоланишига қараб узайтирилиши мумкин. EASA Европа Иттифоқига мансуб авиакомпаниялар Россия ҳаво ҳудудида парвозлар амалга оширмаслигини таъкидлаган, аммо учинчи давлатларнинг авиакомпаниялари ҳали ҳам ушбу ҳудуддан фойдаланишда давом этмоқда.

Бу йил Озарбойжоннинг AZAL авиакомпанияси Россиянинг 10 та шаҳрига парвозларни тўхтатганди, бунга авиакомпаниянинг Грозний шаҳри узра ракета зарбасига учрагани сабаб бўлди. Шунингдек, FlyDubai, Turkmenistan Airlines, El Al, Qazaq Air ва Qanot Sharq авиакомпаниялари ҳам Россияга парвозларни маълум муддатга тўхтатишга қарор қилди.

Россияда мигрантларнинг жинояти камаймоқда

2024 йилда Россияда хорижликлар томонидан содир этилган жиноятлар миқдори сезиларли даражада камайгани қайд этилди. Россия Ички ишлар вазирлиги маълумотига кўра, жиноятларнинг умумий сони 0,9 фоизга пасайган. Айниқса, қуролли босқинчилик 27 фоизга, ўғрилик эса қарийб 26 фоизга камайган.

Оғир ва ўта оғир жиноятлар сони 2,2 фоизга қисқарган бўлса, гиёҳванд моддаларнинг ноқонуний айланиши билан боғлиқ жиноятлар 12,3 фоизга камайган. Қасддан баданга оғир шикаст етказиш 12,5 фоизга, қотиллик ва одам ўлдиришга уринишлар эса 6,7 фоизга пасайган.

Шунингдек, хорижий фуқаролар ўртасида содир этилган ўғриликлар 9,2 фоизга камайгани таъкидланмоқда. Бу ҳолат, жиноятчиликнинг умумий даражасида ижобий ўзгаришлар мавжудлигидан далолат беради.

Калифорниядаги ёнғин гумондори ушланди

Лос-Анжелесдаги «Кеннет» деб номланган йирик ёнғинга сабаб бўлган гумонланувчи қўлга олинди. Жанубий Калифорниядаги ўрмон ёнғинлари 10 мингдан ортиқ бинони вайрон қилиб, 10 кишининг ҳаётига зомин бўлди.

Қасддан ўт қўйганликда айбланаётган шахс маҳаллий аҳоли томонидан ушланган ва полицияга топширилган. Гумонланувчи 30 ёшли уйсиз шахс бўлиб, ўрмонга ўт қўйишда айбланмоқда.

Шунингдек, ҳудудда эвакуация қилинган уйларда кафандўзлик қилганликда гумонланиб, 20 киши қўлга олинди. Бу вазият сабабли ҳудудда комендантлик соати эълон қилинди.

AccuWeather маълумотларига кўра, ёнғинлардан келган зарар 135–150 миллиард долларгача баҳоланмоқда. Бу АҚШ тарихидаги энг йирик иқтисодий зарар етказган ўрмон ёнғинларидан бири бўлиши мумкин.

Ёнғин Лос Анжелеснинг икки нуфузли мавзеси Итон ва Пасифик-Палисейдсга энг кўп зарар етказган. 10 мингдан ортиқ турар жой бинолари, дўконлар ва мактаблар жойлашган кўплаб кварталлар ҳамда автомобиллар тўлиқ ёниб кетган. Ҳудудда 180 мингдан зиёд киши хавфсизлик мақсадида эвакуация қилинган.