Ғазога қайтган маҳбуслар, катта ваъдалар билан лавозимга киришган Трамп ва Озарбойжонда хотирланган «Қонли январ» — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништирамиз.

Ғазодаги вазият

Исроил ва ҲАМАС ўртасида тузилган тинчлик келишуви кучга кирганидан буён Ғазога 634 та юк машинаси киритилгани маълум қилинди.

Фаластин манбаларига кўра, 310 та юк машинаси Ғазонинг шимолига, қолган 324 та юк машинаси эса жанубий ҳудудларга ёқилғи, дори-дармон, озиқ-овқат ва бошқа зарур товарлар билан етиб борган.

Тинчлик келишувининг шартларига кўра, ҳар куни 600 та юк машинаси билан Ғазога гуманитар ёрдам етказиш; тинчликнинг еттинчи куни Миср билан чегарадаги Рафаҳ назорат ўтказиш пунктлари очилиши; уч босқичли жараёнда асирлар алмашинуви, узоқ муддатли тинчлик ва Исроил қўшинларининг Ғазодан чиқиши кўзда тутилган.

Исроил душанба тонгда Ғарб соҳилидаги Офер ҳарбий қамоқхонасидан 90 нафар фаластинлик маҳкумни озод этди. Бу ҲАМАС билан тузилган асирлар алмашинуви ва ўт очишни тўхтатиш келишуви доирасида амалга оширилди.

Озод қилинганлар орасида 69 нафар аёл, 8 нафар ёш ўспирин ва 12 нафар эркак бор. Бундан аввал ҲАМАС Қизил Хочга уч нафар исроиллик аёл маҳбусни топширган эди. Бу алмашинув жараёни ва ўт очишни тўхтатишнинг бошланишини белгилаб берди.

Доналд Трамп лавозимга киришди

Доналд Трамп 20 январ куни АҚШ Конгрессида ўтган расмий тадбирда қасамёд қилиб, АҚШнинг 47-президенти сифатида ўзининг иккинчи президентлик муддатини бошлади.

Трамп 2024 йил 5 ноябрдаги сайловларда рақиби Камала Ҳаррисни мағлуб этиб, Оқ уйга қайтган эди. Қасамёд маросимида АҚШ Олий суди раиси Жон Робертс қасамёд қабул қилишни бошқарган. Трампнинг қасамёд вақтида рафиқаси тутиб турган Инжилга қўл қўймагани алоҳида диққатга сазовор бўлди.

Доналд Трамп нималарни ваъда қилди?

Дональд Трамп ўзининг лавозимга киришув нутқида ҳамда расмий пресс-релизида Америка учун улкан ўзгаришлар режасини эълон қилди. Президентлик фаолияти давомида қуйидаги асосий мақсадлар ва вазифаларни амалга оширишни ваъда қилди:

• Давлатнинг халқаро нуфузини ошириш ва Американи янада равнақ топтириш.
• Ҳукумат бюрократиясини тубдан ислоҳ қилиш ва такомиллаштириш.
• Давлат цензурасини тақиқлаш ва АҚШда сўз эркинлигини тиклаш.
• Суд тизимини адолатли ва холис тарзда қайта тиклаш.
• Картелларни халқаро террорчи ташкилотлар сифатида тан олиш.
• Париж иқлим келишувидан чиқиш.
• АҚШга Панама канали назоратини қайтариш.
• Мексика кўрфазини «Америка кўрфази» деб қайта номлаш, Денали тоғини эса Мак-Кинли тоғига айлантириш.
• АҚШда расман фақат эркак ва аёл жинсларини тан олиш.
• Марсда АҚШ байроғини ўрнатиш.

Трамп ўз чиқишида ноқонуний миграция муаммосига алоҳида урғу бериб, чегара назоратини кучайтириш, ноқонуний муҳожирларни депортация қилиш ҳамда уларнинг мамлакатга киришига чек қўйиш учун 2019 йилдаги қатъий чораларни қайта жорий этиш ниятини билдирган.

Бунинг учун Мексика чегарасида фавқулодда ҳолат режими жорий этилади. Байден маъмуриятининг миграцияга оид «ушла ва қўйиб юбор» сиёсатига чек қўйилади, Мексика билан чегарада девор қурилиши қайта бошланади ҳамда ноқонуний чегарани кесиб ўтган мигрантларга бошпана бериш тўхтатилади.

Трамп АҚШнинг жанубий чегарасига қўшинларни жойлаштириш режасини ҳам маълум қилди.

Трамп миграцияни «хавфли вазият» деб атаб, жиноий ўтмиши бўлган 500 мингдан ортиқ ноқонуний мигрантларни юртидан чиқаришини айтди. Бу кўрсаткич 2013 йилда Обама маъмурияти томонидан қайд этилган 430 минглик рекордни ортда қолдириши кутилмоқда.

Путин Трампни табриклади

Россия президенти Владимир Путин Доналд Трампни АҚШ президентлиги лавозимига киришиши билан табриклаб, Москва «Украина можароси» бўйича Вашингтон билан мулоқотга тайёр эканлигини билдирди.

Путиннинг таъкидлашича, Россия ҳеч қачон АҚШ билан мулоқотдан бош тортмаган ва мулоқот «тенг ҳуқуқлилик ва ўзаро ҳурмат асосида» бўлиши керак. Унинг сўзларига кўра, келишув мақсади қисқа муддатли сулҳ эмас, балки барча халқларнинг қонуний манфаатларини ҳурмат қилишга асосланган узоқ муддатли тинчликка эришиш бўлиши лозим.

Бу орада CNN телеканали Трамп ўз ёрдамчиларига Путин билан телефон мулоқотини ташкил этишни буюрганини хабар қилди. Мулоқотнинг мақсади — Украинадаги урушни бартараф этиш учун учрашув тайёрлаш.

Зеленский ҳам Трампни табриклади

Украина президенти Володимир Зеленский Доналд Трампнинг АҚШнинг 47-президенти сифатида лавозимга киришиши муносабати билан табрик йўллади.

Зеленский ўз баёнотида Трампнинг қатъиятли сиёсатини алоҳида таъкидлаб, унинг «куч орқали тинчлик» сиёсати Америка етакчилигини мустаҳкамлаш ва адолатли ҳамда барқарор тинчликка эришиш имконини беришига ишонч билдирган.

«Бу кун — ўзгаришлар ва умид куни. Президент Трамп доимо қатъиятли бўлиб келган ва унинг «куч орқали тинчлик» сиёсати Америка етакчилигини янада мустаҳкамлайди ҳамда узоқ муддатли ва адолатли тинчликни таъминлайди. Бу давр айни паллада шаклланмоқда ва бизнинг мағлуб бўлишимимизни истовчилар учун эмас, демократиялар учун бу давр буюк ва муваффақиятли бўлишини кафолатлаш учун барчамиз ҳамкорлик қилишимиз зарур. Президент Трамп, сизга омад тилаймиз! Биз биргаликда кучлимиз ва хавфсизлик, барқарорлик ҳамда иқтисодий ўсишни таъминлай оламиз», — деган Зеленский.

Трамп ва биткоин

Доналд Трампнинг инаугурацияси олдидан биткоин нархи рекорд даражага етиб, 109 минг доллардан ошди. Бу ўсиш бозорнинг Трампнинг криптовалюталарни ривожлантириш бўйича ваъдаларидан кутган умидлари билан боғлиқ.

Бир пайтлар биткоинни «алдов схемаси» деб атаган Трамп энди криптовалюталарни қўллаб-қувватламоқда. Сайловолди кампаниясида у АҚШни «криптовалюталар пойтахти»га айлантириш ва бу соҳа учун янги қоидалар яратишни ваъда қилган.

Шанба куни Трамп ўзининг $TRUMP криптовалютасини ҳам ишга туширди. Бу танга тезда миллиардлаб долларлик капитализацияга эришди. Ундан кейин унинг рафиқаси Мелания ҳам $MELANIA мем-тангасини тақдим қилди. Ҳар иккала криптовалюта Solana блокчейнида ишлайди.

$TRUMP криптовалютаси нархи дастлаб 70 долларгача кўтарилиб кетган бўлса, $MELANIA тангаси ишга туширилгандан кейин унинг нархи 40 долларгача тушди. Душанба куни $TRUMP тангаси қайтадан 60 долларгача тикланди, $MELANIA тангаси эса 12 доллардан сотилмоқда.

Трамп ўз маъмурияти даврида криптовалюталарни тартибга солиш учун маслаҳат кенгаши тузиш, шунингдек, биткоинни стратегик миллий актив сифатида резервга олишни режалаштираётганини эълон қилди. Криптовалюталар соҳасидаги сиёсатни мувофиқлаштириш учун Дэвид Сакс номли тадбиркор «криптовалюта вазири» этиб тайинланди.

Озарбойжонда «Қонли январ» хотирланди

1990 йил 20 январда Боку шаҳрида рўй берган қонли воқеаларга 35 йил тўлди. Бу воқеалар Озарбойжон халқининг мустақиллик ва ҳудудий яхлитлик учун олиб борган курашининг рамзи сифатида тарихга муҳрланган.

Совет армияси қисмлари 1990 йил 19 январдан 20 январга ўтар кечаси Боку ва бошқа ҳудудларга киритилган эди. Натижада, 147 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлган, 744 киши яраланган, 841 фуқаро асоссиз равишда ҳибсга олинган. Бу фожиа Арманистоннинг ҳудудий даъволари ва Совет Иттифоқи раҳбариятининг уларни қўллаб-қувватлашига қарши халқ оммавий чиқишлари ортидан содир бўлган.

Озарбойжон халқи бу қонли кунларни хотирасида сақлаб қолди ва 20 январ Ватан учун жонини фидо қилганларни ёдга олиш куни сифатида нишонланади. Ҳар йили бу кунда минглаб одамлар Бокудаги Шаҳидлар хиёбонига ташриф буюриб, мустақиллик ва ҳудудий яхлитлик йўлида қурбон бўлганларни ҳурмат билан ёдга олади.