Жанийн қочқинлар лагерига ҳужум, Швециядаги отишма ва Курскни тарк этган шимоллик корейслар — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништирамиз.

Фаластиндаги вазият

БМТ маълумотига кўра, сўнгги ҳафта ичида 545 мингдан ортиқ киши Ғазонинг жанубий ҳудудларидан шимолига қайтган. 36 минг киши аксинча шимолдан жанубга йўл олган.

БМТ ходимлари Ғазода 30 мингдан ортиқ болага шахсий идентификация билагузуклари тақилганини билдирган. Бу болалар уруш ҳаракатлари давомида оиласидан ажралиб қолмаслиги учун зарур чора сифатида баҳоланмоқда.

Шунингдек, БМТ Исроил армиясининг Ғарбий соҳилдаги Жанийн шаҳрига уюштираётган ҳужумларидан хавотир билдириб, 20 та бинолар вайрон қилиниб, 50 га яқин оила бошпанасиз қолганини қайд этди.

БМТнинг Фаластин қочқинларига ёрдам агентлиги — UNRWA маълумотига кўра, Исроил армияси Жанийн қочқинлар лагерини нишонга олгач, 30 минг фуқаро у ерни тарк этган.

БМТ вакиллари лагернинг бир қисми тўлиқ вайрон бўлганини тасдиқламоқда. Исроил ҳарбийлари Ғарбий соҳилда ҳужумларни кучайтиргач, кўплаб фуқаролар ўз уйларини тарк этишга мажбур бўлмоқда.

АҚШ Фаластинга ёрдамни тўхтатди

Доналд Трамп АҚШнинг БМТ инсон ҳуқуқлари Кенгашидаги иштирокини тўхтатиш ва Фаластинлик қочқинларга ёрдам агентлиги — UNRWA'ни молиялаштиришни буткул бекор қилиш ҳақида қарор қабул қилди.

Бу қарор Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳунинг Вашингтонга ташрифи билан бир вақтда қабул қилинди. Исроил UNRWA'ни ҲАМАС билан алоқадорликда айблаб келмоқда, ҳаттоки террорчи ташкилот ўлароқ тан олган, бироқ бу борада ҳеч қандай далил тақдим этмаган.

БМТ айбловларни рад этиб, Исроил ҳукумати бир йилдан бери ҳеч қандай исбот кўрсатмаганини таъкидламоқда.

АҚШ аввал ҳам 2018 йилда Трамп маъмурияти даврида инсон ҳуқуқлари кенгашидан чиққан эди. Байден маъмурияти 2021 йилда АҚШнинг аъзолигини тиклаб, UNRWA'га йилига 300–400 млн ёрдам ажрата бошлаган. Бироқ 2024 йил январида Байден ҳам ташкилотга тўловларни вақтинча тўхтатган эди.

Шимоллик корейслар Курскни тарк этди

Жанубий Корея Миллий разведка хизмати (NIS) маълумотига кўра, Украинага қарши Россия томонида жанг қилаётган Шимолий Корея армияси аскарлари Курск областидан олиб чиқиб кетилган.

Бу қарорга шахсий таркиб ичидаги катта йўқотишлар туфайли келинган. NIS маълумотига кўра, Украинада камида 300 шимолий кореялик ҳарбий ҳалок бўлган, 2,7 минг киши яраланган.

Пёнгянг 12 минг аскарни Россия армиясини қўллаб-қувватлаш учун юборган, улар октябрда етиб келиб, декабрда илк бор жангларда қатнашган. Бироқ Шимолий Корея аскарлари замонавий урушга тайёр эмаслиги, ҳатто дронларни оддий ўқотар қуроллар билан уриб туширишга урингани таъкидланган.

Россия ва КХДР ҳозирча бу маълумотни расман тасдиқлагани йўқ. 11 январда Украина армияси шимолий кореялик икки ҳарбийни асирга олганини эълон қилган эди.

Украинага АҚШ ҳарбий ёрдами тикланди

Вашингтон Украинага қурол-яроғ етказиб беришни вақтинча тўхтатган, аммо кейин қайта бошлаган, деб хабар қилади Reuters. Трамп маъмуриятида Киевга ёрдам бериш бўйича ихтилофлар мавжуд. Манбаларга кўра, аввал ёрдамни буткул тўхтатиш ҳақида қарор қабул қилинган, бироқ кейин бу қарор қайта кўриб чиқилган.

Трамп президентликка келганидан бери Украина учун янги ҳарбий ёрдам пакетлари эълон қилинмаган, аммо Байден даврида тасдиқланган қурол-яроғ етказиб беришлар давом этади.

Reuters маълумотига кўра, Байден маъмурияти 2024 йилда Украинага 60 млрд доллар ёрдам ваъда қилган, аммо маблағ ажратиш суръати икки баробар секинлашган. 2024 йил апрел-сентябр ойларида АҚШ ҳар ой Украинага бор-йўғи ярим млрд маблағ ажратган, бу аввалги икки йилга нисбатан икки баравар кам.

Трамп: нодир металлар эвазига Украинага ёрдам

АҚШ президенти Доналд Трамп Украинага ҳарбий ёрдамни давом эттириш учун ушбу мамлакатнинг нодир металлар захираларига кириш имконини олишни таклиф қилди. Унинг сўзларига кўра, АҚШ Украинага Европага қараганда кўпроқ ёрдам бермоқда ва энди буни ресурслар билан кафолатлаш зарур.

Шунингдек, Трамп Россия ва Украина ўртасида музокаралар давом этаётганини ва урушни тугатиш бўйича «катта илгарилаш» борлигини таъкидлади.

Аввалроқ Украина президенти Володимир Зеленский АҚШ ва Россия Украинасиз келишувлар қилиши мумкинлиги борасида ўз хавотирини билдирган эди. Зеленский ҳам АҚШ билан музокаралар давом этаётганини тасдиқлади ва Трамп маъмурияти билан шахсий учрашув ўтказишга умид қилмоқда.

Трампдан Эронга қарши «максимал босим»

АҚШ президенти Доналд Трамп Эронга қарши «максимал босим» кампаниясини қайта бошлаш ҳақида фармон имзолади. Бу қарор Теҳроннинг ядро қуроли яратишининг олдини олиш ва Эрон нефти экспортини тўлиқ тўхтатиш мақсадини кўзлайди.

Халқаро ҳамжамият Эроннинг уран бойитиш даражаси кучайганидан хавотирда. 2024 йилга келиб Эрон нефти эскпорти мисли кўрилмаган даражаларга етди, чунки мамлакат санкцияларга чап бериш йўлини ўйлаб топди. Эрон нефтининг асосий харидори эса Хитой бўлиб турибди.

Вашингтон Эрон нефтини бошқа давлатларга сотишни тақиқлаш ваколатига эга эканини таъкидлаб, бу борада янада янги санкцияларни жорий этишни режалаштирмоқда. Бироқ Трамп Эрон раҳбарияти билан музокара ўтказишга тайёрлигини ҳам билдирган.

Бу сиёсат ҳам Трампнинг аввалги президентлигидаги босим сиёсатига қайтишдир. 2018 йилда АҚШ ядро келишувидан чиқиб, Эронга қаттиқ санкциялар жорий қилган эди.

Трамп таълим вазирлигини тугатмоқчи

Доналд Трамп маъмурияти АҚШ Таълим вазирлигини тугатиш ва бир қанча федерал агентликларни қайта ташкил этиш режасини ишлаб чиқмоқда. The Wall Street Journal нашри хабарига кўра, бу Трамп ва Илон Маск томонидан амалга оширилаётган ислоҳотларнинг бир қисми.

Шунингдек, янги маъмурият АҚШнинг Халқаро тараққиёт агентлиги — USAID'ни бюджет маблағларини исроф қилишда айблаб, унинг самарадорлигини қайта кўриб чиқишга қарор қилган.

Бу ўзгаришлар сайловолди кампаниясида ваъда қилинган, АҚШдаги давлат идораларини қайта қуриш ва бюджет сарфларини қисқартириш мақсадида ўтказилмоқда.

Хитойдан АҚШнинг бож чораларига жавоб

Хитой АҚШ товарларига қарши жавоб тарифи жорий қилишини маълум қилди. 15 фоизлик божлар Америкадан импорт қилинадиган кўмир ва суюлтирилган табиий газ учун амал қилади. 10 фоизлик бож эса АҚШ нефт, қишлоқ хўжалик техникаси ва йирик двигателли автомобилларга қўлланади.

Пекин Трамп сиёсати Жаҳон савдо ташкилоти қоидаларини бузишини таъкидлаб, ЖСТга расмий шикоят беришини эълон қилди. Бироқ ЖСТнинг низоларни ҳал қилиш тизими 2019 йилдан бери ишламаяпти, бунга сабаб АҚШ судялар тайинланишини блоклаган.

Америка Савдо палатаси эса божлар нархларни ошириб, етказиб бериш занжирларини бузиши ҳақида огоҳлантирди. Трампнинг биринчи муддатида ҳам Хитой товарларига кенг қамровли божлар қўлланган эди.

Шу билан бирга, АҚШ Канада ва Мексика товарларига жорий этиладиган 25 фоизлик бож билан боғлиқ масалаларни бир ойга кечиктириш бўйича келишувга эришганини эълон қилди.

Швециядаги отишмада қурбонлар бор

Швециянинг пойтахти Стокҳолмдан 200 км ғарбда жойлашган Эребру шаҳрида отишмада 10 га яқин киши ҳалок бўлди.

Ҳодиса маҳаллий вақт билан 13:00 да катталар учун таълим бериш билан шуғулланувчи Комвукс таълим марказида содир бўлган.

Қурол қўллаган инсоннинг шахси аниқланмаган, у аввал полицияга маълум бўлмаган ва ҳеч қандай уюшган жиноий гуруҳларга аъзоси эмас. Террорчилик сабабига ҳам ҳозирча ойдинлик киритилмаган.

Швеция бош вазири Улф Кристерссон бу воқеани «Швеция учун оғир кун» деб атаб, жабрланганларнинг оиласига ҳамдардлик билдирди.

Воқеа жойига полиция, тез ёрдам ва қутқарув хизмати жалб қилинган. Маҳаллий аҳолига ушбу ҳудуддан узоқроқда бўлиш тавсия қилинмоқда.