Трампга раддия берган ҲАМАС, ҳудудлар алмашинувига рози Зеленский ва италян мафиясига қарши йирик операция — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништирамиз.

ҲАМАСдан Трамп таҳдидларига раддия

ҲАМАС АҚШ президенти Доналд Трампнинг «чинакам дўзах» яратиш таҳдидини қабул қилмаслигини маълум қилди. Трамп Ғазодаги қолган исроиллик асирлар 17 февралга қадар озод этилмаса, Ғазога ҳужумлар давом этиши ултиматумини қўйган эди.

ҲАМАС вакили Сами Абу Зуҳрий шундай деди: «Трамп шунга эътибор бериши керакки, орада сулҳ битими бор ва унга икки томон ҳам риоя қилиши шарт. Бу – асирларни қайтаришнинг ягона йўли».

Аввалроқ ҲАМАС Исроилни сулҳ шартларини бузишда айблаб, уч нафар исроиллик асирни озод этишни кечиктиришини маълум қилган эди. Унинг таъкидлашича, Исроил Ғазодаги муҳожирларга ёрдамга мўлжалланган вақтинча уйлар ва ҳуманитар ёрдам киритилишига тўсқинлик қилмоқда.

Сулҳнинг иккинчи босқичи — барча қолган асирларни озод қилиш ва ўт очишни тўлиқ тўхтатишни назарда тутади. Агар март ойига қадар бу борада келишувга эришилмаса, уруш яна давом этиши мумкин.

Ҳусийчилар сулҳ бузилса Исроилга ҳужум қилмоқчи

Ямандаги ҳусийчилар ҳаракати Исроил ва унга боғлиқ кемаларга ҳужумларни қайта бошлашини маълум қилди. Ҳаракат етакчиси Абдулмалик ал-Ҳусий телевидение орқали чиқиш қилиб, агар Бинямин Нетаняҳу ҳукумати Ғазодаги сулҳни бузса, ҳужумлар қайта бошланишини айтди.

Ҳусийчилар 2023 йил ноябридан бошлаб Қизил денгиз ва Адан кўрфазида 100 дан ортиқ ҳужумлар уюштирган. Бу ҳужумлар асосан Исроил билан боғлиқ кемалар ва Боб-ул-Мандаб қўлтиғи — Европани Осиё билан боғловчи стратегик йўлакка қаратилган эди.

Январ ойида ҳусийчилар Ғазодаги сулҳ ва асирларни алмашиш жараёни муносабати билан ҳужумларни вақтинча тўхтатган. Бироқ агар Нетаняҳу ҳукумати сулҳни бузса, ҳусийчилар ҳужумларни яна бошлашини маълум қилди.

Туркиянинг халқаро обрўйи ортиб бормоқда

Мюнхен хавфсизлик ҳисоботида Туркияга нисбатан ижобий муносабат кучайиб, АҚШ ва Исроилга бўлган ишонч пасайгани қайд этилди.

Мюнхен хавфсизлик анжумани олдидан эълон қилинган ҳисобот 11 мамлакат фуқаролари ўртасидаги сўровларга асосланган. Унга кўра, Туркияга иттифоқчи сифатида қарайдиганлар сони бу мамлакатни таҳдид деб билишдан кўра кўпроқ. Германия, Буюк Британия ва Италияда ижобий муносабат 8-11 фоизга ўсган.

Шу билан бирга, АҚШ ва Исроилнинг халқаро нуфузи пасаймоқда. Франция, Япония ва Германияда АҚШни ишончли шерик деб билганлар сони сезиларли камайган. Исроил эса охирги йилда таҳдид сифатида кўрилган ягона мамлакат бўлди. Бу Ғазодаги можаро ва халқаро судлардаги даъволар билан боғлиқ.

АҚШ Украинадаги тинчлик режасини тўхтатди

АҚШ Украина ва Россия ўртасидаги можарони тугатишга қаратилган тинчлик режасини ишлаб чиқишни вақтинча тўхтатди. The Telegraph нашрига кўра, бу қарор Доналд Трамп маъмуриятининг махсус вакили Кит Келлог Европа давлатлари раҳбарлари билан музокаралар ўтказиши учун қабул қилинган.

Манбаларга кўра, Келлог Европа Иттифоқи ва НАТО давлатлари етакчилари билан учрашиб, уларнинг фикрларини инобатга олмоқчи. Шу тариқа, Трамп маъмурияти Европа иттифоқчиларини тинчлик жараёнидан четлатмоқчи эмаслигини кўрсатишни мақсад қилган.

Вашингтон Россия билан музокаралар ўтказишда Украина позициясини мустаҳкамлаш ниятида, дейилади The Telegraph хабарида. Трамп учун Россия—Украина урушини тўхтатиш президентлик дастурининг асосий мақсадларидан бири ҳисобланади.

Бунгача Bloomberg агентлиги Келлог тинчлик режасини Мюнхен хавфсизлик конференциясида тақдим этади, дея хабар берганди. Лекин Келлог бу маълумотни рад этиб, режани Трамп ўзи тақдим қилишини маълум қилди. Бироқ бу 16 февралдан олдин содир бўлмаслиги таъкидланган.

Зеленский Россия билан ҳудудлар алмашишга рози

Украина президенти Володимир Зеленский агар АҚШ президенти Доналд Трамп Киев ва Москвани музокара столига ўтқазса, Россия билан ҳудудлар алмашиш имконияти муҳокама қилиниши мумкинлигини маълум қилди. Бу ҳақда у The Guardian нашрига берган интервюсида айтиб ўтди.

Зеленскийнинг сўзларига кўра, Украина Россияга Курск областидаги босиб олинган ҳудудларни қайтариб, ўрнига ўз ерларини талаб қилиши мумкин. Бироқ у Киев ҳозирча қайси ҳудудларни талаб қилишини аниқ билмаслигини таъкидлади.

Украина Ташқи ишлар вазирлиги эса урушни тугатиш бўйича якуний музокаралар қачон ва қаерда ўтказилиши Украина ва АҚШ ўртасидаги маслаҳатлашувлардан кейин аниқланишини билдирган.

Италияда мафияга қарши йирик операция

Италияда ҳуқуқ-тартибот органлари Сицилия мафиясига қарши йирик амалиёт ўтказиб, Палермо шаҳрида Коза Ностра уюшган жиноий тузилмасининг 180 нафар аъзосини қўлга олди.

Полиция маълумотларига кўра, ҳибсга олинганлар гиёҳванд моддалар савдоси, қотилликка уриниш, товламачилик ва ноқонуний қурол сақлашда гумон қилинмоқда.

Италия бош вазири Жоржа Мелони бу операцияни Сицилия мафиясига берилган кучли зарба, дея баҳолади.

ОАВ маълумотларига кўра, Коза Ностра ўз фаолиятида анъанавий усуллар билан бирга криптовалюта ва замонавий технологиялардан ҳам фойдаланмоқда. Полиция эса мафия ҳали ҳам Сицилия ёшларини ўз таркибига жалб қилаётганини таъкидлади.

Трамп коррупцияга қарши қонунни ўзгартирди

АҚШ президенти Доналд Трамп хорижда коррупцияга қарши кураш тўғрисидаги қонунни қайта кўриб чиқиш ҳақида фармон имзолади. У бу қонун Американинг бизнес манфаатларига зиён етказишини таъкидлади.

FCPA деб аталувчи қонун 1977 йилда президент Жимми Картер даврида қабул қилинган бўлиб, йирик корпорацияларнинг хорижий амалдорларга пора беришига қарши курашга қаратилган эди. Трамп эса бу қонунни аввалдан «ҳайратланарли даражада ёмон» деб атаган ва уни бекор қилишга интилишини билдирган.

Трампнинг қарорига кўра, АҚШ бош прокурори 180 кун ичида қонун қоидаларини қайта кўриб чиқиши керак. Шу муддат ичида янги FCPA терговлари бошланмайди, фақат айрим ҳолатлар бундан мустасно.

Эслатиб ўтамиз, 2024 йилда Трампнинг олдинги рақиби Жо Байден хорижда товламачиликка қарши FEPA қонунини имзолаган. У нафақат Америка компанияларига, балки пора талаб қилган хорижий амалдорларга ҳам жавобгарликни кучайтирган эди.

Илон Маск OpenAIʼни сотиб олмоқчи

Илон Маск ва унинг инвесторлар консорциуми OpenAI’ни 97,4 млрд долларга сотиб олиш учун таклиф берди, деб ёзади The Wall Street Journal.

OpenAI раҳбари Сэм Алтман бу таклифга рад жавобини бериб, Маскка ҳазиломуз таклиф билан мурожаат қилди: «Йўқ, раҳмат, аммо хоҳласангиз, биз Twitter'ни 9,74 млрд долларга сотиб олишимиз мумкин».

Маск ҳам OpenAI’нинг ҳаммуассиси бўлган, бироқ 2018 йилда компанияни тарк этган. У OpenAI’нинг тижорат мақсадларига ўтишига қарши чиқиб, компания ва Алтманни судга берган. Унинг фикрича, OpenAI Microsoft’нинг ёпиқ кодли шуъба компаниясига айланиб қолган ва компанияни яна очиқ дастурий таъминотга қайтариш вақти келган.

Январда Маскнинг адвокати OpenAI'ни сотиш учун аукцион ўтказишни талаб қилган, бироқ OpenAI бу талабни асоссиз деб топган.

Шунингдек, Трамп ва Алтман Америка маълумотларни қайта ишлаш марказларига 500 миллиард доллар инвестиция киритиш лойиҳасини тақдим этган. Аммо Маск бу лойиҳада иштирок этмаган ва кейинчалик Алтманни фирибгар деб атаган.