Рубионинг Исроилга ташрифи, Саудияда Украина бўйича музокара ва НАТО танқидига учраган украиналик ҳарбийлар — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништирамиз.

Марко Рубио ва Нетаняҳу учрашуви

АҚШ давлат котиби Марко Рубио Яқин Шарқ бўйлаб сафари доирасида Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу билан учрашиб, Ғазо, Ливан ва Эрондаги вазият юзасидан музокаралар ўтказди.

Қўшма матбуот анжуманида Рубио Эронни «минтақадаги энг катта беқарорлик манбаи» деб атади. У АҚШнинг Эронга ядро қуролини қўлга киритишга йўл қўймаслик бўйича қатъий позициясига урғу берди.

Ғазо масаласида Рубио «ҲАМАС ҳарбий ёки ҳукумат кучи сифатида мавжуд бўлмаслиги керак. У йўқ қилинмагунича тинчликка эришиб бўлмайди», деди.

Рубио, шунингдек, Сурия ва Ливандаги вазият ҳақида гапириб, АҚШ ва Исроилнинг умумий мақсади «Ливанда кучли давлат қуриш ва «Ҳизбуллоҳ»ни қуролсизлантириш» эканини таъкидлади.

Саудияда Украина бўйича музокара ўтказилади

АҚШ ва Россия расмийлари яқин кунларда Саудия Арабистонида Украинадаги урушни тугатиш бўйича музокаралар ўтказади. Бу ҳақда АҚШдаги музокара режаларидан хабардор манба маълум қилди.

Айни пайтда Бирлашган Араб Амирликларига расмий ташриф билан борган Украина президенти Володимир Зеленский аввалроқ Киев мазкур музокараларга таклиф этилмаганини маълум қилган эди.

АҚШ давлат котиби Марко Рубио, миллий хавфсизлик маслаҳатчиси Майк Уолтз ва Оқ уйнинг Яқин Шарқ бўйича элчиси Стив Уиткофф музокараларда қатнашиш учун Саудияга йўл олади. Россия томонидан ким иштирок этиши ҳали аниқ эмас.

АҚШ вакили Майкл Маккол музокараларнинг мақсади Трамп, Путин ва Зеленский иштирокида учрашув ташкил қилиш эканини айтди.

Европа давлатлари музокараларда иштирок этмаслиги мумкин. Бироқ Вашингтон Европа пойтахтларига Киевнинг хавфсизлик кафолатлари учун қандай ҳисса қўша олишларини сўраб саволнома юборган.

Зеленский: Украинасиз келишув тан олинмайди

Украина президенти Володимир Зеленский Киевсиз Россия билан тинчлик келишуви тузиш мумкин эмаслигини таъкидлади. Унга кўра, музокаралар столи атрофида АҚШ, Европа Иттифоқи, Украина ва Россия бўлиши керак.

«Мен Украина иштирокисиз тинчлик битимига имзо чекмайман. Бизнинг халқимиз ҳам бундай келишувни қабул қилмайди», — деди Зеленский. У Украина АҚШнинг стратегик ҳамкори эканини қайд этди, бироқ Европанинг бир қисми сифатида Европа Иттифоқи томонидан қўллаб-қувватланишга муҳтож эканини билдирди.

Зеленский Россия босқинни бошлаган 2022 йилдаги чегараларга қайтиши кераклигини таъкидлади. Унга кўра, Доналд Трамп учун бу можарони тўхтатишда муваффақият зарур, акс ҳолда Украинадаги ҳозирги чегаралар «Трамп чизиғи», 2022 йилдаги ҳолат эса «Байден чизиғи» сифатида тарихга киради.

«Унинг муваффақиятга эришиши биз учун ҳам муҳим. Мен ишонаманки, у бизни қўллаб-қувватлайди», — деди Зеленский.

Бу орада АҚШ президенти Доналд Трампнинг махсус вакили Кит Келлог Украинадаги урушни тўхтатиш учун янги муддат белгилади. Аввал у Трамп президентликка сайланганидан кейин 100 кун ичида урушни тўхтатиш мумкинлигини айтган бўлса, энди бу жараёнга камида 180 кун керак бўлишини маълум қилди.

Европа Украина бўйича фавқулодда саммит ўтказади

Европа етакчилари бугун Парижда Украина бўйича фавқулодда саммит ўтказишни режалаштирмоқда. Учрашувда АҚШнинг Россия билан музокара ўтказиш ташаббуси муҳокама қилинади, чунки бу жараёнда Европа иштирок этмаслиги мумкин.

Саммит ташаббускори Франция президенти Эммануэл Макрон, асосий ғоя муаллифи эса Британия бош вазири Кир Стармер. Полша ташқи ишлар вазири Радослав Сикорский ҳам Макрон Европа етакчиларини Парижга чорлаганини тасдиқлади. Бироқ Елисей саройи ҳозирча расмий эълон қилмади.

Париждаги учрашувдан сўнг, Стармер унинг натижаларини Доналд Трамп билан муҳокама қилиш учун Вашингтонга бориши кутилмоқда. Шундан сўнг Европа етакчилари ва Украина президенти Володимир Зеленский иштирокида яна бир саммит ўтказилиши мумкин.

Европанинг бир гуруҳ давлатлари Украинага тинчликпарвар қўшин юбориш имконини ҳам муҳокама қилмоқда. Британия ва Франция бу ташаббуснинг олдинги сафида турибди. Улар қайси ҳарбий кучлар керак бўлиши мумкинлигини ўрганмоқда.

Таҳлилчиларга кўра, агар тинчликпарвар кучлар Украинага юборилса, улар БМТнинг «кўк каскали» миссиясидан анча мустаҳкам бўлиши керак. АҚШ ҳарбийлари собиқ қўмондони Бен Ҳожеснинг фикрича, бу қўшинлар авиация, қуролли пиёда гуруҳлари, дронлар ва кучли ҳаво мудофааси билан таъминланиши зарур.

Украина АҚШга рад жавобини берди

Украина президенти Володимир Зеленский АҚШ таклиф этган нодир металлар бўйича келишувни имзолашдан бош тортди. Унинг таъкидлашича, ҳужжат фақат Вашингтон манфаатларини ҳисобга олади ва Киев учун аниқ хавфсизлик кафолатларини назарда тутмаган.

АҚШ Украинанинг нодир металларини аввал берилган ёрдам учун «компенсация» сифатида ишлатишни таклиф қилган. Зеленский эса ҳар қандай ресурслар билан боғлиқ битимлар хавфсизлик кафолатлари билан боғланиши кераклигини таъкидлаган.

АҚШ таклифи қазиб олинадиган ресурсларнинг ҳимоясини таъминлаш механизмларини ўз ичига олмаган ва Вашингтон Киевга бу борада аниқ ечим таклиф этмаган.

АҚШ Зеленскийнинг келишувни имзолашдан бош тортганидан афсусда эканини билдирди. Оқ уй Миллий хавфсизлик кенгаши матбуот котиби Брайан Ҳюз бу қарорни «узоқни кўра билмаслик» деб атади.

Украинанинг собиқ расмийларидан бири келишувни «мустамлакага хос» деб баҳолаб, Зеленский уни имзолай олмаслигини айтди. Миллий тоғ-кон саноати ассоциацияси раҳбари Ксения Оринчак эса ерости бойликлари Украина Конституциясига кўра фуқароларга тегишли эканини таъкидлаб, бундай битим жамоатчилик қўлловисиз амалга ошмаслиги кераклигини қайд этди.

Украина ҳарбий тактикаси танқид қилинди

НАТО расмийлари Украина қўшинлари Ғарб қуролларидан самарали фойдалана олмаётганини танқид қилди. Украина «советча» тактикада қолиб, аниқ зарбалар ўрнига оммавий артиллерия отишларига устуворлик бермоқда. Бу эса Ғарб томонидан берилган қимматбаҳо қуролларнинг ноўрин ва бесамар сарфланишига олиб келмоқда.

Британия ҳарбийлари NLAW тизимлари мисолида буни тушунтирди. Уларнинг айтишича, Украина қўшинлари бу танкка қарши ракеталарни Россия РПГлари каби ишлатмоқда, яъни бир жойга 5-6 та ракетани бир вақтда отиб, ҳар бир зарба учун 125 минг доллардан кўпроқ маблағни кўкка совурмоқда.

Таҳлилчилар буни украиналик аскарларнинг тайёргарлиги қисқартирилгани билан боғлайди: бир неча ойлик ўқув дастурлари икки ҳафтагача қисқартирилган. Бошқа тахминга кўра, ҳақиқий жанговар шароитда Ғарб қуроллари кутилганча самарали бўлмаяпти.

Келлог: Россия ҳудудлардан воз кечиши керак

Вашингтоннинг махсус вакили Кит Келлог Россия ва Украина ўртасидаги тинчлик музокараларида Кремл бир қатор ён беришларга мажбур бўлишини айтди. Унинг сўзларига кўра, Москва босиб олган ҳудудларни қайтариш, армиядан фойдаланишни чеклаш ва ҳарбий шерикликни камайтириш каби масалалар муҳокама қилинади.

Келлог Россияга қарши санкциялар кучайтирилиши мумкинлигини ҳам таъкидлади. У бугунги жорий чекловларнинг амалий самарадорлиги паст эканини, уларни кучайтириш зарурлигини билдирган.

Унга кўра, урушни тугатиш жараёни Иккинчи жаҳон урушидаги ғалабани эслатмаслиги мумкин. «Ҳозир биринчи қадам – қон оқишини тўхтатиш, кейин эса даволаш. Ҳар қандай режа эҳтиёткорлик билан ўйланган бўлиши керак», — деди Келлог.

G7ʼдан Россияга қарши санкциялар

«Катта еттилик» давлатлари ташқи ишлар вазирлари Россияга қарши янги санкциялар унинг Украина билан тинчлик музокараларига тайёрлигига боғлиқ бўлишини маълум қилди.

G7 вазирлари бу ҳақда Мюнхен хавфсизлик конференциясида келишиб олган. Улар Украина учун узоқ муддатли хавфсизлик кафолатларини таъминлайдиган барқарор тинчлик келишувига эришиш йўлида ҳамкорликни давом эттириш ниятида.

Германия ташқи ишлар вазири Анналена Бербок Россиянинг G7’га қайтиш имконияти йўқлигини таъкидлади. АҚШ президенти Доналд Трамп эса Россияни гуруҳга қайтариш кераклигини айтди, аммо Европа давлатлари бунга қаршилик кўрсатмоқда.

Россия Суриядан ҳарбий кемаларни чиқармоқда

Британия мудофаа вазирлиги Ла-Манш орқали ўтган олти рус кемасини қайд этди. Reuters’нинг хабар беришича, Россия Асад режими ағдарилганидан бери ўз ҳарбий ресурсларини Суриядан пайдар-пай олиб чиқмоқда.

Британия мудофаа вазири Жон Ҳилининг сўзларига кўра, бу кемалар Суриядан чиқиб кетган, лекин ҳали ҳам қурол ва ўқ-дорилар билан тўлган ҳолда юрган. Унинг таъкидлашича, Россия заифлашган, аммо у ҳали ҳам таҳдид солаётган давлатлигича қолмоқда.

Британия мудофаа вазирлиги фикрича, Россиянинг Суриядан ҳарбий ресурсларни олиб чиқиши Москва учун Украинадаги уруш устувор аҳамият касб этаётганини ва Асадни ҳимоя қилиш имкониятларининг чекланаётганини кўрсатади.