Ғазонинг тикланишига қарши Исроил, Россиядан чўчимасликни таъкидлаган Трамп ва АҚШ-Европа бирлигига кетган дарз — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништирамиз.

Исроил Ғазо қайта тикланишига қарши

Исроил Ғазода вақтинчалик турар жойлар қурилишини тўхтатиб, секторга ҳажмли уйлар ва палаткалар олиб киришни ман этди. Бу қарийб 1 млн фаластинликнинг бошпанасиз қолишига олиб келмоқда.

15 ойлик уруш давомида Ғазодаги биноларнинг 80 фоизи вайрон бўлди. Оташкесим шартларига кўра, 60 минг мобил уй ва 200 минг палатка олиб кирилиши керак эди, аммо Исроил ҳозирча фақат 20 минг палатка киритилишига рухсат берди. Қурилиш техникалари ва мобил уйлар Рафаҳ чегарасида тўхтатилган.

ҲАМАС бу ҳаракатни келишувларнинг бузилиши, деб баҳолаб, Исроилни шартномаларга амал қилмасликда айблади. Агар 1 мартга қадар томонлар келиша олмаса, ҳарбий ҳаракатлар яна қайта бошланиши мумкин.

Исроил Эрон ядро дастурини тўхтатмоқчи

Исроил Бош вазири Бинямин Нетаняҳу АҚШ билан ҳамкорликда Эрон ядро дастурини бартараф этиш ва унинг минтақадаги таъсирини чеклаш ниятида эканлигини билдирди.

АҚШ давлат котиби Марко Рубио билан учрашувдан сўнг, Нетаняҳу Исроил ва Америка Эрон таҳдиди олдида биргаликда ҳаракат қилишини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, Теҳрон ядро қуролига эга бўлишига йўл қўймаслик ва унинг минтақадаги тажовузкор ҳаракатларини тўхтатиш зарур.

Теҳрон эса бу айбловларни рад этиб, айнан АҚШ минтақадаги тажовузкор ҳаракатларга сабабчи эканини таъкидлади.

Исроил ва Эрон ўнлаб йиллар давомида яширин ва ошкора тарзда тўқнашувлар ўтказиб келади. 2024 йилда Исроил Эроннинг Суриядаги консуллигига зарба бериб, бир неча юқори мартабали ҳарбийларни ўлдирган.

Бунга жавобан, Эрон «Ҳақиқат ваъдаси» деб номланган операцияни ўтказиб, Исроилга юзлаб ракета ҳамда дронлар йўллаган.

Нетаняҳу бу жараёнда АҚШ президенти Доналд Трампнинг ёрдами муҳим эканини айтди. Шу куни Трамп Исроилга оғир бомбалар етказиб беришга қўйилган чекловни бекор қилди.

Трамп: «Россия НАТОга таҳдид солмайди»

АҚШ президенти Доналд Трамп Россиянинг НАТОга ҳужум қилиш эҳтимолини рад этди ва Москвага қарши уруш хавфини ҳақиқатга тўғри келмайди, деб баҳолади.

У Украина президенти Володимир Зеленскийнинг Россия алянсга ҳужум қилишга тайёрланаётгани ҳақидаги баёнотига қўшилмаслигини айтди. «Йўқ, мен бунга умуман ишонмайман», — деди Трамп.

Шунингдек, Трамп Россия президенти Владимир Путин Украинадаги можарони тўхтатишга тайёр эканини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, 12 февралда Путин билан ўтказилган телефон мулоқотида томонлар музокаралар ўтказишга келишиб олган.

18 феврал куни Ар-Риёдда АҚШ ва Россия вакиллари учрашади. Украина ва Европа томони музокараларга таклиф этилмаган.

Зеленский Ар-Риёд келишувларини тан олмайди

Украина президенти Володимир Зеленский АҚШ ва Россия вакиллари иштирокида Ар-Риёдда ўтказилаётган музокаралар ҳақида Киев маълумотга эга эмаслигини, унда иштирок этмаслигини ва натижаларини тан олмаслигини билдирди.

Зеленский АҚШ ва Россия Украина иштирокисиз қандайдир келишувга келишса, уни қабул қилмаслигини аввалроқ ҳам маълум қилганди. «Мен ҳеч қачон АҚШ ва Россия ёлғиз ўзлари Украина келажаги ҳақида қарор қабул қилишига рози бўлмайман. Ҳеч қачон», деб таъкидлади.

18 февралда Зеленский Саудия Арабистонига сафар қилади, аммо бу сафар аввалдан келишилган ва у ерда ўтаётган музокаралар билан боғлиқ эмас.

Зеленскийнинг таъкидлашича, Украина халқи бу урушда улкан йўқотишларга дуч келмоқда. Шу боис ҳеч қайси халқаро лидер мамлакат тақдирини Киев иштирокисиз ҳал қилиши мумкин эмас. Унга кўра, музокаралар фақат АҚШ, Европа, Украина ва Россия иштирокида олиб борилиши мумкин.

АҚШнинг Киевга таклифи мунозараларга сабаб бўлди

АҚШ ва Украина ўртасида таклиф қилинган иқтисодий келишув Киев учун оғир шароитларни назарда тутади, деб ёзади The Telegraph нашри.

Улар танишган ҳужжатга кўра, Украина фойдали қазилмалардан тортиб, портлар, инфратузилма, нефт ва газгача бўлган ресурслар устидан назоратни қисман АҚШга бериши лозим бўлган.

Келишувнинг асосий мзмунида қуйидаги шартлар белгиланган:

Украина ва АҚШ қўшма инвестиция фонди тузиши лозим, бунда «душман томонлар Украина тикланишидан манфаат олмаслиги» таъминланади. Вашингтон украин ресурсларидан тушадиган даромадларнинг 50 фоизини ва янги лицензиялардан келадиган даромадларнинг ҳам ярмини ўзлаштириши керак. Бу маблағлар АҚШ фойдасига гаров сифатида кўриб чиқилади.

The Telegraph’нинг ёзишича, Володимир Зеленский бундай шароитларни қабул қилиш Украина учун қаттиқ иқтисодий зарба бўлишини тушунган ва «бу шунчаки компенсация эмас, балки мағлубиятга учраган давлатларга қўйилган репарация талаблардан ҳам оғирроқ», деб баҳолаган.

Мақолада таъкидланишича, агар бу келишув амалга оширилса, АҚШ томонидан Украинага қўйилган бу шартлар Версал шартномаси орқали Германия зиммасига юклатилган репарацияларга нисбатан ҳам оғирроқ бўлиши мумкин.

АҚШ ва Европа ўртасида бўлиниш

Мюнхен хавфсизлик конференцияси 2025 АҚШ ва Европа ўртасидаги кескин фарқни яққол намоён қилди. Форум раиси Кристоф Ҳойсгеннинг таъкидлашича, Трамп маъмурияти «бошқа сайёра»да яшамоқда ва трансатлантик бирлашма тобора заифлашмоқда.

Ҳойсгеннинг сўзларига кўра, республикачилар ҳам Трампдан қўрқиб, очиқ баёнотлар беришдан ўзларини олиб қочишмоқда. Конференция давомида АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс Европа Иттифоқининг миграция сиёсати, Германия ва Руминия сайловларини танқид қилди. Унинг гаплари форум иштирокчиларини шокка туширди.

Германия мудофаа вазири Борис Писториус Вэнсни Европани авторитар режимлар билан тенглаштиришда айблади, канцлер Олаф Шолц эса демократик йўналиш ҳақида хавотир билдирди.

Европа Украинага ҳарбий контингент юбориши мумкин

The Washington Post манбаларига кўра, Европа Иттифоқи давлатлари Украинага 30 минггача ҳарбий жўнатиш имкониятини муҳокама қилмоқда. Биргина Франциянинг ўзи 10 минг аскар ажратишга тайёр эканини маълум қилди. Бу кучлар ташқи босимни «сезиларли сўндириш» вазифасини бажаради.

Британия бош вазири Кир Стармер бу ташаббусни қўллаб-қувватлаб, Европа хавфсизлиги Украина хавфсизлигига боғлиқ эканини таъкидлади. Бироқ Европа мамлакатлари АҚШнинг разведка, кузатув ва ҳаво мудофааси борасида кафолатли ёрдами зарурлигини таъкидламоқда.

Кремл бу ташаббусни НАТО қўшинларининг Украина ҳудудида жойлаштирилиши сифатида баҳолади ва бу ҳол вазиятни янада мураккаблаштиришини қайд этди.

Шу билан бирга, Саудия Арабистонида АҚШ ва Россия расмийлари ўртасида музокаралар бошланмоқда. Уларга АҚШ Давлат котиби Мирко Рубио ва Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавров бошчилик қилади.

Европа вакиллари музокарага чақирилмаган. Шу сабаб Франция президенти Эммануэль Макрон 19 феврал куни Парижда Европа етакчиларини йиғиб, Украина бўйича аниқ чораларни муҳокама қилади.

Хитой Тайван чегараларида «мушт дўлайтирмоқда»

Тайван Мудофаа вазирлиги Хитой армияси орол яқинида яна фаоллик кўрсатганини маълум қилди. Баёнотда 41 та ҳарбий самолёт ва 9 та ҳарбий кеманинг Тайван чегарасида ҳаракатлангани айтилган. Тайвань ҳарбийлари вазиятни назоратга олганликларини ва зарур жавоб чоралари кўрилганини билдиришди.

Хитой Тайванни ўз ҳудуди деб ҳисоблайди ва 1949 йилдаги фуқаролик уруши тугаганидан бери орол де-факто мустақил бўлиб келмоқда. Пекин «Бир Хитой» сиёсати тарафдори бўлиб, Тайван мустақиллигини инкор этади. Тайван эса Хитой томонидан таклиф қилинган «бир давлат — икки тизим» моделини қабул қилишдан бош тортган.

АҚШ Тайванни қўллаб-қувватлаб, оролга ҳарбий техника етказиб беришни давом эттирмоқда. Вашингтон Хитойнинг Тайванга бўлган суверенитетини тан олади, аммо орол мақомини ноаниқ деб ҳисоблайди.

Сўнгги йилларда Пекин Тайван бўғозида ҳарбий фаолликни кучайтирган. Бироқ расмий Хитой «тинч йўл билан қайта бирлашиш» ниятида эканини таъкидлаб келмоқда.