Ғазода очилган мактаблар, Путиннинг Трампга таклифи ва Зеленскийнинг легитимлигини тасдиқлаган Рада — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништирамиз.

Ғазодаги вазият

Фаластин маъмурияти Ғазода мактабларни қайта очишга қарор қилди. 16 ойлик ҳарбий ҳаракатлардан сўнг, 23 феврал куни ўқувчилар яна дарсларга қайтиш имконига эга бўлди.

Фаластин Таълим вазирлиги таъкидлашича, дарслар сақланиб қолган ва таъмирланган мактабларда, шунингдек, вақтинчалик ўқув масканларида ташкил этилади. Онлайн таълим ҳам йўлга қўйилади, бу эса босиб олинган ҳудудлардаги ўқувчиларга ўқишни давом эттириш имконини беради.

Бироқ вазият оғир: мактаб бинолари вайрон бўлган, ўқув материаллари етишмайди. Вазирлик халқаро инсон ҳуқуқлари ташкилотларини Ғазога таълим ресурсларини етказиш учун Исроилга босим ўтказишга чақирди.

Ғазо секторида 19 январда эълон қилинган ўт очишни тўхтатиш режимига қарамай, қурбонлар сони ортишда давом этмоқда. Охирги 24 соат ичида икки фаластинлик ҳалок бўлган, улардан бири вайроналар остида қолиб кетган.

7 октябрдан буён Исроил ҳужумлари оқибатида ҳалок бўлганлар сони 48 минг 348 кишига етди, яраланганлар сони эса 111 минг 761 нафарни ташкил этмоқда. Ҳалок бўлганларнинг катта қисми аёллар ва болалар экани қайд этилган.

Сурияда миллий мулоқот конференцияси

Сурияда миллий бирдамлик ва тикланиш йўналишидаги энг йирик анжуман — «Сурия миллий мулоқоти» конференцияси мамлакат пойтахти Дамашқда старт олди. Унда 600 дан ортиқ делегат иштирок этмоқда. Бу тадбир Суриядаги 13 йиллик фуқаролик урушидан сўнг мамлакатни бирлаштириш йўлидаги катта қадам сифатида баҳоланмоқда.

Президент Аҳмад Ал-Шаръа очилиш маросимида давлатнинг ягона ҳарбий назорати лозимлигини таъкидлар экан, «Қурол бир қўлда, давлат қўлида жамланиши – бу нафақат эҳтиёж, балки бурчдир», деди.

Конференция Сурияда тинчлик ва қайта тикланишни таъминлаш мақсадида ўтказилмоқда. Ал-Шаръа халқни бирлашишга ва мамлакатни тиклаш йўлида ҳамкорликка чақирди: «Биз биргаликда юртимизнинг битмас-туганмас дардларига малҳам бўлишимиз керак», деди у.

Путиннинг Трампга таклифи

Россия президенти Владимир Путин Доналд Трамп маъмуриятига Россияда нодир металлар қазиб олиш бўйича ҳамкорлик таклиф қилди. Унга кўра, Россияда бу ресурслар Украинага нисбатан бир неча баравар кўп, уларни ўзлаштириш учун катта инвестиция талаб этилади.

Путин АҚШ компаниялари билан алюминий ишлаб чиқариш ҳамкорлиги ҳақида ҳам гапирди. У Красноярск ўлкасида 15 млрд долларлик инвестиция талаб қиладиган йирик лойиҳа амалга оширилиши мумкинлигини таъкидлади.

Шунингдек, Путин Россиянинг Украинадан босиб олинган «янги тарихий ҳудудлари»да ҳам конларни биргаликда ўзлаштиришни таклиф қилди.

Трамп аввалроқ Украина бу ҳудудларни Россиядан қайтариб олиши осон бўлмаслигини таъкидлади.

Бундан ташқари, Путин Зеленский ва Залужний рейтингларини таққослаб, Украина президенти қайта сайланиш имкониятига эга эмаслигини айтди.

Рада Зеленскийнинг легитимлигини тасдиқлади

Украина парламенти иккинчи уринишда Владимир Зеленскийнинг қонуний президент сифатида қолишини тасдиқловчи ҳужжатни маъқуллади. Бу қарорга кўра, янги сайлов уруш тугагандан кейин ўтказилади.

Парламент аъзоси Ярослав Железняк маълумотига кўра, 268 депутат иштирок этган йиғилишда 226 нафар депутат резолюцияни қўллаб-қувватлади. Бир кун аввал шу ҳужжат 8 та овоз етишмовчилиги сабаб рад этилганди.

Баёнотда Украинада сайлов ўтказиш имконияти йўқлиги учун жавобгарлик Россияга юкланган. Унга кўра, адолатли ва барқарор тинчлик таъминланганидан кейин, Украинада парламент ҳарбий ҳолат бекор қилингач, президентлик сайлови ўтказилади. Зеленский янги сайланган раҳбар лавозимга киришгунга қадар ўз ваколатларини сақлаб қолади.

Украина ва АҚШ келишувга яқинлашди

Financial Times манбаларига кўра, Украина АҚШ билан табиий ресурсларни биргаликда қазиб олиш бўйича келишувни имзолашга рози бўлган.

Аввалроқ Вашингтон Украинадан 500 млрд долларлик улуш талаб қилган, бироқ музокаралар натижасида бу шарт бекор қилинган. Украина ўз манфаатлари учун фойдали шартлар бўйича келишувга эришган. Келишув Украинанинг адлия, ташқи ишлар ва иқтисодиёт вазирлиги томонидан тасдиқланган.

Келишувга кўра, Украина давлат табиий ресурсларини монетизация қилишдан тушадиган даромаднинг 50 фоизини махсус жамғармага йўналтиради. Жамғарма маблағлари мамлакат ичида турли инвестиция лойиҳаларига йўналтирилади.

Ҳужжатда Киев томонидан қатъият билан талаб қилинган, Украинага хавфсизлик кафолатлари ҳақида бирор сўз йўқ. Бундан ташқари, АҚШ инвестициялари ва «қўшма мулкдорлик» шартлари кейинги келишувларда аниқлаштирилади.

Келишув Зеленскийнинг Вашингтонга ташрифи пайтида имзоланиши мумкин.

Украина 5 йилда Евроттифоқ аъзоси бўлиши мумкин

Европа комиссияси президенти Урсула фон дер Ляйен Украина ҳозирги тезликда ислоҳотларни давом эттирса, 2030 йилгача Европа Иттифоқига қўшилиши мумкинлигини таъкидлади. У бу фикрни Киевда урушнинг уч йиллиги муносабати билан ўтказилган анжуманда билдирди.

Фон дер Ляйен Украина ҳукумати олиб бораётган ислоҳотларни юқори баҳолаб, уларни жиддий ва самарали деб атади. У Россияга қарши санкцияларни олиб ташлаш ҳозирча имконсиз эканлигини, чунки улар Москвага катта таъсир ўтказаётганини таъкидлади.

Европа Кенгаши раиси Антонио Кошта Украина Европа Иттифоқига қўшилишини унинг хавфсизлиги учун энг муҳим кафолатлардан бири деб атади. У Доналд Трампнинг Украина ва Россия ўртасида музокаралар ўтказиш таклифини олқишлади, бироқ тинчлик шартлари Киевнинг ўзи томонидан аниқланиши кераклигини таъкидлади.

Испания бош вазири Педро Санчес тинчлик музокараларига тайёрлик ҳақида гапириб, Европа Украинага хавфсизлик кафолатларини бериши кераклигини таъкидлади. Канада бош вазири Жастин Трюдо эса Украина урушда ғалаба қозонмагунча уни қўллаб-қувватлашни давом эттиришга ваъда берди.

Франциядан Европа учун ядро қалқони?

Париж Европанинг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида ўз ядро салоҳиятидан фойдаланишга тайёр. The Telegraph нашри маълумотига кўра, Франция ва Германия французларнинг ядровий қурол ташувчи самолётларини Германияга жойлаштириш масаласини муҳокама қилмоқда.

Янги канцлер Фридрих Мерц Франция ва Буюк Британияни Европанинг хавфсизлигини кучайтиришга чорлаган. Унинг фикрича, АҚШ президенти Доналд Трамп сиёсатидан мустақил равишда Европа ўз ҳимоя тизимини шакллантириши лозим.

Вашингтонга ташрифидан аввал Эммануэл Макрон Берлинда Мерц билан маслаҳатлашган. АҚШ президенти билан учрашувда у Европанинг хавфсизлик масалаларида катта роль ўйнаши кераклигини таъкидлади.

Шу билан бирга, БМТ Бош Ассамблеясининг овоз бериши Атлантика бўйлаб муносабатлардаги қарама-қаршиликни ошкор қилди. АҚШ Европа томонидан таклиф қилинган резолюцияга қарши овоз берди. Бу Трамп маъмурияти Европанинг хавфсизлигини кафолатлаш ниятида эмаслигини англатади.

Буюк Британия ва Франция янги ядро қалқони яратиш имкониятини кўриб чиқмоқда. Франция 300 та ядровий қуролларига эга бўлиб, унинг дастури НАТОдан мустақил. Британиянинг Trident ракета тизими эса шимолий алянс стратегиясига интеграция қилинган.

Grok нейротармоғи энг катта ёлғончиларни айтди

Илон Маскнинг Grok 3 сунъий интеллекти ўзи ва унинг тарафдорларини танқид қилиб, янги можарога сабаб бўлди. Маск бу нейротармоқни «энг ростгўй ва муросасиз», деб таърифлаган эди, аммо унинг сўнгги жавоблари асосчисини ҳайратда қолдирди.

Grok'дан «Твиттерда энг кўп ёлғон хабарларни ким тарқатади?» деб сўралганда, Илон Маск, Доналд Трамп, кенжа Роберт Кеннеди ва Russia Today деб жавоб берди. У ҳатто замонавий энг машҳур ёлғончи сифатида Трампнинг фотосуратини ясаб чиқарди.

Янги модел цензурасиз ишлаши учун ишлаб чиқилган, аммо у Маск ҳамда Трампни танқид қилган сиёсатчиларни ҳам ҳимоя қила бошлади. Grok'нинг жавобларига кўра, Америкага энг катта фойда келтираётган шахс Берни Сандерс экан.

Нейротармоқнинг чиқишлари Маскни шошириб қўйди ва тезда «камчиликларни» тузатишга киришди. Бир нечта саволларга жавоб бериш тақиқланди, лекин алгоритм ҳали ҳам айрим муаммоли жавобларни қайтараётгани айтилмоқда.