Солиқчидан ёзғирган нуристонлик тадбиркор: у қайси ўринда ҳақ ва қай ўринда ноҳақ эди?

Қашқадарё вилояти Нишон туманидаги Нуристон шаҳрида истиқомат қилувчи Ҳусан Аҳмедовдан таҳририятимизга қуйидаги мазмунда мурожаат келиб тушди:

«Мен Аҳмедов Ҳусан, Нуристон шаҳарчасида якка тартибдаги тадбиркорлик фаолиятини кўрсатиб, компьютер ўйинлари хизматларини тақдим этиб келмоқдаман.

Мурожаатим шундан иборатки, мен 2016 йилда касса аппаратим йўқлиги сабабли солиқчилар томонидан ЭКИҲнинг 11 баравари миқдорида жаримага тортилгандим. Жаримани тўлаб, касса аппаратни ўрнатиб, ҳозиргача қонуний ишлаб келяпман.

2018 йилда солиқчилар бир неча марта олдимга келиб, «сен ҳар бир компьютеринг учун ЭКИҲнинг 1 баравари миқдорида солиқ тўлашинг керак, яна тортмангдаги пул билан касса аппаратдаги пуллар бир хил бўлсин», деб келишганда, мен уларга «мендан бошқа компьютер ўйинлари хоналарининг ҳеч бирида касса аппарат йўқлиги, ҳатто айримларининг ҳужжати ҳам йўқлиги»ни айтиб нега уларни текширмасликларини сўраганимда, «улар билан ишинг бўлмасин», дейишди.

Мен уларга ёш оила эканлигимни, ота-онам II гуруҳ ногирони эканлигини айтиб, оилавий шароитимни тушунтирдим, лекин мени жеркиб ташлашди.

Эртасига солиқчи Нурбек ака (Туропов) келиб, касса аппаратни текшириб, аввалига «ЭКИҲнинг 30 баравари миқдорида жаримага тортиласан», деди. Кейин эса унинг ўрнига «бир тонна металлом тўплаб берсам» қутулишим мумкинлигини айтди. Шунда опам йиғлаб ёлвориб, бу талабни бекор қилдирди.

2019 йил 16 февраль куни ҳам солиқчилар келишиб, ҳужжатларни сўрашди. Мен уларга ҳужжатларни опам Қарши шаҳрига — ижара шартномасини янгилаш учун олиб кетганини айтдим. Акмал ака «ҳужжатлар йўқлиги, ҳар бир компьютер учун солиқ тўламаслигим учун жаримага тортилишим»ни айтди.

Сизлардан илтимосим шуки, мен қонуний ишлашга қарши эмасман, лекин ҳамма тенг бўлиши керак, атрофимдаги менга ўхшаган интернет кафе ишлатадиган тадбиркорлар ҳалигача касса аппарати қўймаган ва уларга текширувчилар умуман келишмайди, лекин менга ўхшаган таниши йўқ тадбиркорларни солиқчилар доим қийнашади.

Нишон тумани солиқ идорасини олдидаги компьютерхонага бориб кўргандим, уларда ҳам касса аппарати йўқ. Нега қонун талабини барчадан баробар сўрашмайди, мен шундан хафаман. Илтимос, менга амалий ёрдам беринг. Сизларга олдиндан раҳмат!».

Биз таҳририятдан нажот истаб йўлланган ушбу мурожаатни ўрганиш учун машҳур Толлимаржон ГРЕС жойлашган Нуристон шаҳарчасига йўл олдик.

Ҳусан Аҳмедовнинг компьютер ўйинлари маскани Нуристон шаҳарчасидаги «Ўзбектелеком»га қарашли бинонинг иккинчи қаватида жойлашган. Бизни унинг ўзи кутиб олди ва мурожаат хатида йўллаган барча важларини такрорлади.

Ўйинхонада 30тача компьютер қўйилган. Уларнинг 20тасига яқини фаолият кўрсатяпти. Дарс вақтида ўқувчилар ўйинхонага қўйилмаслиги ҳақидаги эълон ёпиштирилган.

Бу иш билан оила 2011 йилдан буён шуғулланиб келади. Орада касса аппаратисиз ишлашгани учун жаримага тортилишган ва компьютерхонада касса аппаратини ўрнатишган.

Ҳусан Аҳмедов солиқчилар билан бўлиб ўтган можаро видеосини ҳам қўйиб берди.

Бироздан сўнг бу ерга туман Давлат солиқ инспекцияси бошлиғи Бахтиёр Усмонов ҳам етиб келди.

Вазиятни тушунтирар экан, ходимлар Қашқадарё вилоят Давлат солиқ бошқармасининг буйруғига кўра, 12 февралдан бошлаб солиқ солиш билан боғлиқ объектларни кўздан кечириб, хатлов ўтказишга сафарбар қилинишганини айтиб ўтишди ва буйруқни кўрсатишди.

Ҳудуд участка солиқчиси Акмал Файзуллаев ҳам етиб келди ва бизни қўшни — ЯТТ Умиров Баҳромга тегишли компьютерхонасига бошлади. У ерда касса аппарати ўрнатилганини, қолган барча якка тартибдаги тадбиркорлар ҳам бу борада огоҳлантирилганини айтди. Шундай тадбиркорлардан бири — Меҳринисо Умирова қўлига олган огоҳлантириш хатини кўрсатди ва ҳозирча фаолият кўрсатмай турганини айтиб ўтди.

Ўйинхонадаги ҳар бир компьютер учун ЭКИҲнинг 1 баробари миқдорида солиқ ундирилиши ҳақидаги талаби борасида туман ДСИ раҳбари Б.Усмонов Солиқ инспекторининг бу талаби нотўғри эканлиги, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 26 декабрдаги «2019 йилги асосий макроиқтисодий кўрсаткичлари прогнози ва давлат бюджети параметрлари ҳамда 2020–2021 йилларга бюджет мўлжаллари тўғрисида»ги ПҚ–4086-сонли қарорининг 9-иловасига кўра, мазкур ҳудуддаги якка тартибдаги тадбиркорлар учун ойига 50 минг сўм миқдорида қатъий белгиланган солиқ тўлаш белгиланганини айтиб ўтди.

Кўрсатилган хизмат учун берилган пул учун касса аппаратидан чек чиқарилмаган ҳолатда жарима қўлланилиши мумкинлиги ҳақида тадбиркорга тушунча берилди. Касса аппаратидан ўтказилган пуллар ва кассада сақланаётган пуллар миқдори доимо бир хил бўлиши кераклиги, кассадан ўтган ҳар бир сўм банкка кирим қилиниши лозимлиги, айни пайтда банкдан нақд пул ечиб олишда барча қийинчиликлар бартараф этилгани ҳақида тадбиркорларга тушунтирилди.

Тадбиркорлар томонидан белгиланган тартиб-қоидалар қасддан бузилмаса, солиқчи қандайдир ғараз ниятда бўлса ҳам ҳеч нарса  қила олмаслигига ёш тадбиркорни ишонтира олдик.

Эртаси куни Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев раислигида 22 февраль куни солиқ сиёсатини такомиллаштириш концепцияси бўйича олиб борилаётган ишлар натижадорлигини таҳлил қилиб, навбатдаги муҳим вазифаларни белгилаб олишга бағишланган видеоселектор йиғилиши ўтказилди.

«Солиқ ва прокуратура идораси ходимлари қулоғига қуйиб олсин: бу йил янги солиқ тизимининг тартиб-қоидалари ва ҳисоб-китоблари тадбиркорлар онгида тўлиқ шаклланмагунча, уларни жазолашга, жаримага тортишга умуман йўл қўйилмасин. Аксинча, улар тадбиркорларга маслаҳатчи ва кўмакчи бўлиб, солиқларни аниқ ҳисоблаш ва тўлашда тўғри йўл кўрсатиши керак», – деган эди ушбу йиғилишда Шавкат Мирзиёев.

Албатта, солиқчилар назорат ва жазолаш органи бўлибгина қолмасдан, иш бошлаган тадбиркорларнинг фаолиятини тўғри йўлга қўйиш учун ўргатувчи ҳам бўлишлари лозим. Шунингдек, ДСИ томонидан тадбиркорларга металлолом, мажбурий обуна каби ноқонуний юкламаларни юклашни бас қилиш вақти ҳам аллақачон етиб келди. Ўйлаймизки, бу ҳолат туман мутасаддилари томонидан яна бир бор ўрганиб чиқилади, Нуристон шаҳарчасида ишлар намунали тарзда йўлга қўйилади, ёш тадбиркорларга хизмат мавқейидан фойдаланиб тазйиқ ўтказилмайди.

Шуҳрат ШОКИРЖОНОВ,
Kun.uz мухбири