Россия 1 январдан қоидабузар мигрантларни мамлакатдан чиқариб юборади

Бундан ташқари, 2022 йилда мигрантларни бир қатор янгиликлар кутмоқда: улар мажбурий тартибда дактилоскопия (бармоқ изларини топшириш), фотосуратга тушиш ва тиббий кўрикдан ўтишлари шарт бўлади. Ўзгаришлар тафсилотлари ва уларнинг меҳнат бозорига таъсири ҳақида «Известия» газетаси ёзиб чиқди.

Қайтиб киролмайдиган қилиб чиқариб юбориш

1 январдан бошлаб Россияда ноқонуний меҳнат фаолияти билан шуғулланаётган мигрантлар мамлакатга қайтиб киролмайдиган қилиб чиқариб юборилади, уларга иш берганлар эса ҳар бир киши бошига 800 минг рубл жарима тўлайди. Бу ҳақда Россия ИИВ матбуот марказида хабар қилинди.

РФ ИИВнинг қайд этишича, 31 январ куни президент В.Путин томонидан жорий этилган, мигрантларга меҳнат фаолиятини қонуний йўлга қўйиш мақсадида мамлакатни тарк этмасдан ўзининг ҳуқуқий статусини тартибга солиш бўйича киритилган вақтинчалик чоралар ниҳоясига етган. Шу сабабли, ишлаш учун ҳужжатлари бўлмаган мигрантларга зудлик билан ички ишлар органларига мурожаат қилишни тавсия қилишган.

Ўз навбатида, мигрантларни жалб қилган иш берувчиларга меҳнат муносабатларини тезроқ расмийлаштириб, уч кун ичида ИИВнинг ҳудудий органларини хабардор қилиш тавсия этилган.

«Хорижлик фуқароларни ишга жойлаштириш учун рухсатномага эга бўлмаганлар хорижий фуқароларнинг Россияга кириб келиш мақсадидан қатъи назар, уларни иш билан таъминлаш учун рухсатнома олиш учун мурожаат қилишлари керак», — дейилади РФ ИИВ хабарида.

Идоранинг маълумотларига кўра, 2020-2021 йилларда Россияга 7 миллиондан ортиқ хорижий мигрантлар кириб келган ва ишлаш учун рухсатнома олишган. Шу ҳолатда ҳам мамлакатда нолегал мигрант сони «сезиларли» даражада қолмоқда. РФ ИИВ раҳбари ўринбосари Александр Горовойнинг маълум қилишича, уларнинг сони 700 мингдан ортиқроқ бўлиши мумкин ва аксарияти МДҲга аъзо давлатлардан кириб келишган.

Амнистиянинг тугаши

«Европа юридик хизмати» юристи Валентин Лупунинг тушунтиришича, 2021 йилнинг охиригача амалда бўлган «миграцион амнистия» президент В.Путин фармонига кўра, коронавирус тарқалиши оқибатларини бартараф этиш даврида хорижликлар ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқий ҳолатини тартибга солиш учун вақтинчалик чоралардан иборат бўлган.

Фармон, хусусан, ЕОИИга аъзо давлатлардан келган фуқаролар иш берувчилар билан меҳнат ёки фуқаролик-ҳуқуқий шартномаларни Россияга кириб келиш мақсадига доир талабларни ҳисобга олмасдан имзолаши мумкин бўлган муддатларни ҳам чўзган. Россияга виза талаб этилмайдиган тартибда кириб келган бошқа хорижликлар (Озарбойжон, Молдова, Тожикистон, Ўзбекистон ва Украина фуқаролари) ёки фуқаролиги бўлмаган шахслар патент бериш ёки уни қайта рўйхатдан ўтказиш ҳақидаги аризани расмийлаштириш учун ҳужжатларни тақдим этиш муддатлари талабларини ҳисобга олмасдан ҳақли эди. Иш берувчилар эса хорижликларни меҳнатга жалб қилишда санитария чораларига амал қилган ҳолда, хорижий фуқаролар ва фуқаролиги бўлмаган шахсларга ишлаш учун рухсатномани уларнинг мамлакатга кириб келиш мақсади талабларини ҳисобга олмасдан рухсатнома олиш ёки уни чўздириш ҳақида ариза беришлари мумкин эди.

«31 декабр куни хорижий фуқаролар меҳнат ёки фуқаролик-ҳуқуқий шартномалар, шунингдек, патентлар ва ишлаш учун рухсатномаларнинг амал қилиш муддати тугашига қадар меҳнат фаолиятини амалга ошириши мумкинлигини белгиловчи (16 июндан кейин ва 31 декабргача белгиланган) муддат ҳам тугади», — деган Лупу.

Янги қоидалар

2021 йилнинг охиригача Россияда бўлиб туриш муддати тугаган мигрантлар мамлакат чегарасини тарк этиш мажбуриятисиз, вақтинчалик бўлиб туриш учун рухсатномани расмийлаштира олишар эди. 2022 йилнинг бошидан бошлаб мамлакат чегарасини кесиб ўтиш мажбурий бўлади — қандайдир сабаблар билан муддатларини ўтказиб юборган фуқаролар жаримага тортилиши ва Россияга кириш учун камида уч йиллик тақиққа дучор бўлишлари мумкин, — дейди юрист Венера Шайдуллина.

«Мигрантларнинг Россияда ҳозир бўлиб туриш қоидаларини қатъийлаштиришга кўплаб омиллар сабаб бўлмоқда, — деб тушунтиради юрист В.Шайдуллина. Улар учун меҳнат бозори пандемия туфайли кескин қисқарди. Шу сабабли, сўнгги йилда яқин хориждан келган ва иш тополмаган хорижликларнинг улуши кескин ошган. Ишни йўқотиш ва ишга жойлаша олмаслик бу тоифадаги инсонлар ўртасида жиноятчилик даражаси ўсишига олиб келди. Шу жумладан, мулкка қарши ва шахсга қарши жиноятлар сони ортган».

Бундан ташқари, 2021 йил 29 декабрдан «Россия федерациясида хорижий фуқароларнинг ҳуқуқий ҳолати тўғрисида»ги, «Федерал қонунга ўзгартиришлар киритиш тўғрисида»ги ҳамда «Россия Федерациясида давлат дактилоскопик қайд этиш тизими тўғрисида»ги Федерал қонунлар кучга кирди. Шайдуллинанинг тушунтиришича, бу қонун Россияга иш излаб келган бошқа давлатлар фуқароларини 90 кун ичида мажбурий тартибда дактилоскопия, фотосуратга тушиш (уларни ИИВ органи ўтказади) ва тиббий кўрикдан ўтишини белгилайди.

Шундан сўнг мигрантларга қуйидаги ҳужжатлар пакети берилади: эгаси дактилоскопик қайддан ўтганини тасдиқловчи, фотосурат ва шахсий маълумотлари ёзилган ламинацияланган бланк, шунингдек, тиббий кўрикдан ўтганини тасдиқловчи ҳужжатлар. ИИВ ва ФХХ базаларида биометрик маълумотлар тўпланишини таъминловчи бундай чоралар мигрантлар орасида жиноятчиликнинг камайишига хизмат қилиши керак, деб ҳисоблайди Шайдуллина.

Сентябр ойи охирида РФ ИИВ матбуот хизмати мигрантлар томонидан содир этилаётган жиноятлар сонининг ошаётгани ҳақида хабар берган эди. Идора маълумотларига кўра, 2021 йилнинг январ ойидан август ойига қадар Россияда хорижий фуқаролар ва фуқаролиги бўлмаган шахслар 24,7 мингта жиноятга қўл уришган. Бу эса аввалги йилнинг шу даврига нисбатан 6 фоизга кўпроқ. 2020 йил давомида мигрантлар томонидан 25 мингдан зиёд жиноят ва 460 мингдан ортиқ маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган.

Жараёнлардан озод бўлиш

Россия ҳудудида бўлиб турган хорижликлар учун янги жараёнларни мажбурий ўташ зарурияти умумий тартибда уларнинг Россияга кейинги кириб келишларида пайдо бўлади. Валентин Лупунинг қайд этишича, мигрантлар Россия ҳудудини тарк этмасдан, бу жараёнларни олдиндан ўташ ҳуқуқига эга.

Аввалроқ (жумладан, патент олишда) дактилоскопик қайддан ўтган ва суратга тушган шахслар жараёнларни ўташдан озод бўлишади. Бундай инсонлар РФ ИИВга зарур ҳужжатларни олиш учун мурожаат қилишлари мумкин.

Россияга ишлаш учун келган хорижликлар кириб келган кундан бошлаб 30 кун ичида наркотик ёки психотроп моддаларни врач тайинловисиз истеъмол қилганлик факти, атрофдагилар учун хавф туғдириши мумкин бўлган юқумли касалликлар, ОИТВ инфекцияси бор-йўқлигини шаҳодатловчи тиббий кўрикдан ўтишлари керак.

Қоидабузарлик учун чоралар

Валентин Лупунинг айтишича, хорижликларнинг Россияда ишлаши, иш берувчиларнинг уларни меҳнатга жалб қилиши билан боғлиқ қоидабузарлик аниқланганда қўлланилувчи маъмурий чоралар аввалдан бўлган. Бироқ «миграцион амнистия» даврида у хорижий ишчилар ва маҳаллий иш берувчиларга нисбатан қўлланилмаган.

«Патентсиз меҳнат фаолияти билан шуғулланган ёки патент (ишлаш учун рухсатнома)да кўрсатилган касб бўйича ишламаётган, патент (ишлаш учун рухсатнома) берилган ҳудуддан бошқасида хорижлик фуқаро ёки фуқаролиги бўлмаган шахсга нисбатан 2–5 минг рубл маъмурий жарима ва мамлакатдан чиқариб юбориш жазоси қўлланган», — дейди Лупу.

Иш берувчиларга нисбатан бундай қоидабузарликлар учун 800 минг рубл жарима ёки фаолиятни 90 суткагача тўхтатиб қўйиш чораси қўлланилади.

Шайдуллинанинг фикрича, қонунчиликдаги ўзгаришлар хорижий меҳнаткашлар оқимининг пасайишига олиб келади.

«Илгари қандайдир қоидабузарлик содир этиб, Россиядан чиқариб юборилган фуқаро, исми ёки фамилиясини ўзгартириб, янги ҳужжат билан кириб келишга уринар эди. Кимлардир «қўлга тушар», кимнингдир эса омади келарди. Бироқ бармоқ изи исм эмас, уни ўзгартириб бўлмайди. Шу сабабли, дактилоскопик қайддан ўтган ва мамлакатдан чиқариб юборилган барча қоидабузарлар қайтиб кириши қийин бўлади.