Ўзбекистонга тўғридан-тўғри сармоя киритмоқчи бўлган канадалик йирик тадбиркор Мирзиёевдан умид қилмоқда

2018 йилнинг май ойида Ўзбекистон раҳбари Шавкат Мирзиёев АҚШга ташриф буюрганида ушбу мамлакат бизнес доиралари вакиллари билан 4 млрд АҚШ долларидан ортиқ сармоя борасида ҳужжатлар имзоланган эди. Улар орасида энг йирик битим, Канадада асос солинган, лекин акцияларининг катта қисми америкаликларга тегишли SkyPower Global энергетика компанияси билан имзоланганди.

Муқобил қувват манбалари билан ишлайдиган бу халқаро ширкат Шавкат Мирзиёевнинг Америкага сафари олдидан Тошкентда 1,3 миллиард долларлик тўғридан-тўғри сармоя юзасидан келишиб олган эди. Катта шов-шув, ваъдалар ҳамда табиийки, гулдурос қарсаклар остида бошланган ҳамкорлик бугун қай аҳволда? Сармоя киритиш билан боғлиқ жараёнлар қай босқичда?

«Лойиҳалар бошланмай турибди», - дейди SkyPower Global раҳбари Керри Адлер «Америка овози»» билан мулоқотда. Бунинг сабаби, Ўзбекистон Молия вазирлиги компанияга тўлов кафолати бермаганидадир. Ваҳоланки, президент Мирзиёев буни вазирликка 2018 йилда буюрган. Шартномага кўра, SkyPower Global ишлаб чиқарган токнинг киловатти учун «Ўзбекэнерго» 6 цент тўлаши керак бўлади. Агар тўловни амалга оширолмаса, давлат буни қоплаши шарт. Мана шундай кафолат берилмаса, нафақат биз балки ҳеч ким Ўзбекистонда бизнес қилмайди», дейди Адлер.

«Ўзбек ҳукумати, бундай кафолат шу вақтгача нима учун берилмаётганини тушунтиришга шошилмаяпти. «Америка овози» Молия вазирлиги, шунингдек, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлигига мурожаат қилиб, масала юзасидан уларнинг қарашларини сўради. Айни вақтда, унинг жавоби кутилмоқда, дейилади», хабарда.

Тошкентдаги ишончли манбаларга кўра, муаммо ортида бир неча омиллар бор, лекин иккитаси аҳамиятга молик.

Биринчидан, SkyPower Global ишлаб чиқарган токнинг нархи қиммат ва арзонроқ таклифлар бор.

Иккинчидан, бу инвестор сўраётган кафолатларни бериш Ўзбекистон қонунларига зид.

Унда президентнинг бу борадаги қарорига нима бўлади? Балки, расмий Тошкент SkyPower Global билан музокарани қайтадан олиб борар? АҚШ ва Канада расмийлари эса, ўз навбатида, томонларни мулоқотга ва келишиб олишга чақирмоқда. Вашингтон Ўзбекистонни ҳар бир битим ва келишувга биноан қадам ташлашга ундамоқда.

Эндиликда, SkyPower Global раҳбари бутун умидини президент Шавкат Мирзиёевга боғлаган, чунки унинг таъкидлашича, Керри Адлер Ўзбекистонга айнан давлат раҳбарининг таклифи билан борган ва унга ишонгани учун ҳам сармоя киритишга бел боғлаган.

Навбаҳор Имамова: — SkyPower Global 1,3 млрд доллар эвазига Ўзбекистонда қуёш нуридан 1000 мегаватт энергия ишлаб чиқариш тизимини яратиши керак эди. Ўзбекистон тарихидаги энг йирик сармоя, тўғридан-тўғри инвестиция ва биринчи энергетик харид келишуви сифатида қайд этилган эди. Икки йилдан бери Ўзбекистон билан ҳамкорсиз, қандай кечяпти?

Керри Адлер: — 2017 йилдан бери жуда ҳаяжонли даврни бошдан кечирдик. Хориждан тўғридан-тўғри инвестор учун улкан сабоқ, десам бўлади.

Навбаҳор Имамова: — Ўзбекистон чет элдан сармоя жалб этишга уринар экан, сизнинг тажрибангиз ниҳоятда қизиқ. Шу боис, сиз билан бу борада гаплашишни хоҳладик. Шу кунгача бир неча миллион доллар сарфладингиз, республика бўйлаб қуёшдан қувват олиш тизимини йўлга қўймоқчисиз, шундайми?

Керри Адлер: — Ҳукумат билан бу борада келишиб олганмиз - токсиз қийналаётган икки вилоят эътиборимиз марказида. Самарқанд ва Навоий. Биринчи лойиҳа Самарқанд вилоятида, иккинчиси эса Навоийда бўлади. Лекин сизга компаниямизнинг Ўзбекистондаги ишлари хусусида кенгроқ маълумот бермоқчи эдим.

2017 йилда БМТда президент Шавкат Мирзиёев келганида расмий зиёфатга таклиф қилиндим. АҚШ Тижорат вазирлиги ва халқаро компанияларнинг раҳбарлари бир даврага тўпланди. Президент мендан туришни сўради ва Ўзбекистон ҳукумати ўз изланишларига асосланиб, дунё бўйлаб энергетика таъминотчиларини ўрганиб чиқиб, бизга ишонч билдирган ҳолда, тажрибамизга таяниб, Ўзбекистонда қуёш энергияси саноатини ривожлантиришга қарор қилгани ҳақида айтди. Мен зиёфатга таклиф қилинганим учунгина борган эдим.

Навбаҳор Имамова: — Кутмагансиз...

Керри Адлер: — Ҳатто мақсад ҳам йўқ эди. Ўзбекистонни билмас эдик.

Навбаҳор Имамова: — Лекин Ўзбекистон сизни биларди, текширган эди ва сиз билан ишлашга аҳд қилган эди, шундайми?

Керри Адлер: — Бизни таклиф қилишган эди, холос.

Навбаҳор Имамова: — Ва кутилмаганда «келинг, биз билан ҳамкорлик қилинг, сармоя киритинг» деган таклиф бўлди, шундай олий даражада.

Керри Адлер: — Нафақат сармоя қилинг, деган гапни эшитдик, президент Шавкат Мирзиёев шахсан ўзи менга қараб, «икки ҳафта ичида Тошкентга келинг, таклиф ва шартнома билан, тушунарлими?», деди. Мен ҳам рози бўлдим.

Навбаҳор Имамова: — Жуда қизиқ. Ҳажм ҳақида гап бўлдими? Рақамлар масалан?

Керри Адлер: — Йўқ. Йирик компаниялар, биз қатори GE (General Electric), юридик фирмалар ва бошқа бизнеслар, 10-11та эдик, Ўзбекистон билан яқиндан ишлашга таклиф қилиндик. Президент Мирзиёев бизни мамлакатга ёрдам беришга кўндира олди, десам бўлади. Ундан эшитганларим менда кучли таассурот қолдирди. Мен БМТ доирасида дунё раҳбарлари билан азалдан ишлаб келаман, айнан муқобил энергетика бобида. БМТнинг олдинги бош котиби Пан Ги Мун билан яқин эдим ва ҳозирги бош котибнинг ўринбосари Амина Муҳаммад билан ҳамкорлигим кучли. Лекин Ўзбекистон раҳбарига қараб лол қолгандим, дангал мурожаати ёққанди.

Мисли кўрилмаган даражада очиқ гапирганига қойил қолдим. Давлат раҳбари, залдаги энг юқори лавозимдаги шахс, ўрнидан туриб, бизга қарата дедики, «Шимолий Америка аҳли, америкаликлар, бу борада биздан устасиз. Биз сиздан ўрганишимиз керак. Мамлакатимизга келиб кўрсатинг, бу соҳа қад кўтариши учун ёрдамлашинг. Ишлаб чиқаришни йўлга қўйинг». Президентнинг бу гаплари юракка ўтирди. Лекин қандай қилиб, дея ҳайрон эдим.

Нима учун айнан SkyPower Global танланди? Биз ҳақимизда қайдан билишди? Танлов қандай кечди? АҚШ компаниямизни қувватлаб келади, худди Канада ҳукумати сингари. Ривожланаётган мамлакатларда ишлаймиз. Балки шулардан билишгандир, лекин менга бу жуда қизиқ эди, шахсан. Шавкат Мирзиёевдек олийжаноб раҳбар бизни алоҳида таклиф қилаётгани қизиқ эди.

Навбаҳор Имамова: — Ва сиз бу борада президентнинг ўзи билан бафуржа гаплаша олдингизми?

Керри Адлер: — Ҳа, гаплашдим, таржимон орқали албатта. Президентнинг кўзига тик қараб айтдимки, «Ўлкангизга бораман. Лекин, сиз менга сўз беринг, борсак, йирик сармоя қилишга қарор қилсак, сиз ҳозир айтаётган ислоҳотлар амалга ошади, юзлаб одамлар олдида зиммангизга олаётган мажбуриятлар ва бераётган ваъдаларингизни бажарасиз. Шавкат Мирзиёев менга қўл бериб, «икки ҳафтада Тошкентга боринг», деди. Мен, икки ҳафтада 15 кишилик жамоам билан етиб бордим. Унгача «Deloitte» биз учун Ўзбекистондаги имкониятларни ўрганиб чиқди. Таклиф ва келишувлар устида ишладик. Ўзбекистонда нима қила олишимиз юзасидан қарор қилдик, нима зарур эканини тушундик. Бир дунё маблағ кетди бунинг ҳаммасига ва бордик.

Навбаҳор Имамова: — Икки ҳафта ичида улгурдингизми шунча нарсага?

Керри Адлер: — Тасаввур қилолмайсиз қанчалик тез ҳаракат қилганимизни.

Навбаҳор Имамова: — 2017 йилнинг кузи...

Керри Адлер: — Шундай. Икки кунда Тошкентдаги келишувни қоғозга туширдик, яъни дастлабки ҳужжатни имзоладик. Меморандум эмас эди бу, жиддий бизнес режа. Унга кўра, SkyPower Global 1,3 млрд долларга тенг сармоя киритади, Ўзбекистонда қувват ишлаб чиқаради.

Навбаҳор Имамова: — Мамлакат учун мисли кўрилмаган шакл ва ҳажмдаги инвестиция.

Керри Адлер: — Ҳа, энг каттаси. Жуда катта риск эди бизга. Лекин буни бир сабаб билан қилдик. Мен шу кунгача жуда кўп давлатларнинг раҳбарларини кўрдим. Анчаси билан яқинман, дўстман. Улар орасида Шавкат Мирзиёев сингари ўз хоҳишини дангал ва ишонч билан тушунтира оладиганлар кам. Бу мамлакатга ёрдам керак ва буни очиқ тан олиб, ҳамкорликка чақириш, таклиф қилиш. Бизнес имконият бор, ислоҳотларимиз орқали шароит яратамиз, дейиш. Бизни кўндирди. 18 йилдан бери муқобил энергия соҳасидаман. Лекин фаолиятимда ҳеч қачон шундай қадам ташламаганман. Шавкат Мирзиёев мени кўндирди. Олийжаноблиги ва харизмаси билан менга у Кеннедиларни эслатди. Ўзини тутиши, муомаласи. Менга жуда маъқул бўлди.

Суҳбат давомини видеолавҳа орқали тинглашингиз мумкин.